Gooi die ijskast maar in de CFKar

Een bedrijf in Holten maakte samen met de Universiteit Twente een mobiele CFK-verwerker

Het probleem is bekend: zowel in het koelmiddel als in het isolatiemateriaal van koelkasten en vriezers zitten zogenaamde chloorfluorkoolwaterstoffen (CFK's), die de ozonlaag aantasten en ook enigszins bijdragen aan het broeikaseffect. CFK's zijn zeer schadelijke stoffen: een molecule CFK kan 20.000 ozonmoleculen vernietigen. Ook absorbeert een CFK-molecule 10.000 maal zoveel infraroodstraling als CO2. CFK's nemen daardoor ongeveer eenvijfde van het broeikaseffect voor hun rekening.

In Nederland wordt gestreefd naar een volledige beëindiging van het gebruik van CFK's in 1995, maar omdat koelkasten gemiddeld tien tot twaalf jaar meegaan, zijn we voorlopig nog niet van deze schadelijke verbindingen af. Jaarlijks worden er gemddeld 500.000 afgedankte koelkasten aan de gemeentereiniging aangeboden, wat neerkomt op 65 ton aan CFK's uit het koelmiddel en nog eens 265 ton aan CFK's uit het isolatiemateriaal. In meer dan de helft van de gemeenten wordt het koelmiddel (olie) van de koelkasten afgetapt, oftewel gezuiverd van CFK's, maar het CFK-houdend isolatieschuim komt vaak alsnog in het milieu terecht. Bovendien gaat dat aftappen nogal moeizaam: dat gebeurt meestal met een priktang, waardoor niet alle olie uit het koelsysteem kan worden gehaald en er CFK's achterblijven. Vaak wordt de compressorpot opengeboord en boven een uitdruiprek geplaatst.

Nido Universal Machines uit Holten heeft een systeem gebouwd voor het aftappen en scheiden van koelvloeistoffen uit koelkast en vriezer: de CFKar. Op deze aanhangwagen, die met subsidie van VROM werd ontwikkeld door de Universiteit Twente, wordt de compressorpot direct aangeboord en met een onderdruk van 0,1 bar leeggezogen, waarna de installatie het koelmiddel R12 scheidt van CFK-12. De afgezogen CFK's gaan terug naar de gasleverancier voor hergebruik. Het restgehalte aan CFK's in het koelmiddel is na deze behandeling minder dan de wettelijk toegestane 0,05 procent, zodat de olie als afgewerkte olie kan worden afgevoerd. Het eigenlijke aftappen duurt nog geen drie minuten per kast. De ontgassingstank is met een opslagcapaciteit van zestig liter geschikt voor circa tweehonderd koelkasten.

Het Overijsselse bedrijf (jaaromzet van circa 25 miljoen gulden, 110 werknemers) is nogal trots op dit produkt, temeer daar het tot voor kort alleen opzetstrooiers, sneeuwschuivers, sneeuwborstels en sneeuwfrezen maakte. Toch is dit nog maar het begin. Nido wil een complete sloopstraat voor koelkasten inrichten. Een dergelijke ontmantelingslijn, met bewerkingsstations o.a. voor het losknippen en opensnijden van het koelkastframe, staat al bij het Provinciaal Elektriciteitsbedrijf van Noord-Holland (PEN) in IJmuiden en bij Opstalan BV in Oisterwijk. PGEM en VAM zijn van plan om een regionaal ontmantelingscentrum in Apeldoorn te vestigen voor 75.000 koelkasten per jaar: het grootste in Nederland. Maar ook in het buitenland worden, samen met Duitse fabrikant Adelmann, "koelkastencentra' ingericht.

Koelkastenfabrikanten zijn de CKF's inmiddels aan het terugdringen, maar Nido verwacht dat in de komende tien jaar nog wel honderdduizenden CFK-houdende koelkasten zullen worden aangeboden. Bovendien zijn de nieuwe koelkasten niet in absolute zin milieuvriendelijk. Ook het nieuwe isolatiemateriaal en het vervangende koelmiddel HFK 134a dragen bij aan het broeikasverschijnsel als zij in het milieu komen