Gedetineerden willen niet verhuizen naar gevangenis zonder ervaring met vrouwen; Vrouwengevangenis in staking

AMSTERDAM, 19 DEC. “Kill them all, before they kill you”, staat op haar honkbalpetje. Maar gedetineerde Regina blijkt toch niet al te militant. “Als we verhuizen valt een stuk ervaring in de begeleiding weg”, zegt ze in onvervalst welzijnwerksersjargon. Haar maatschappelijk werkster knikt instemmend.

Regina en mede-gedetineerde Monique staan vandaag de pers te woord. Vrouwengevangenis De Singel, in een van de torens van de Bijlmerbajes, is namelijk in staking. De was van 18 gevangenissen wordt niet meer gedaan, kerstkaarten en speelgoed blijven onverpakt en het confectie-atelier ligt er verlaten bij.

De 70 vrouwelijke gedetineerden protesteren tegen hun overplaatsing naar gevangenissen in Alkmaar en Hoogeveen. Daar moeten ze volgens een reorganisatieplan van Justitie tot 1995 blijven, wanneer nieuwe vrouwengevangenissen in Alkmaar en Zwolle worden geopend. De gedetineerden en het personeel van De Singel willen echter als één groep naar Alkmaar verhuizen. De gedetineerden hebben met name bezwaar tegen het personeel van de nieuwe inrichtingen, dat geen ervaring heeft met vrouwelijke gedetineerden.

“Het zijn vaak kleine dingetjes”, zegt Monique. “Ik heb in Maastricht in een gemengde gevangenis gezeten. Wanneer je vriend op bezoek kwam, kreeg je achteraf opmerkingen als: Was het lekker? Of van die leuke geintjes als je een pak maandverband bestelde. Als je een beetje problemen maakte, was het daar gelijk van: bek dicht en achter de deur.” De vrouwen zijn ook bang bepaalde voorrechten kwijt te raken. Regina kan nu dagelijks met haar 14-jarige zoontje bellen en ontvangt maandelijks twee uur bezoek zonder toezicht. Dat zal in de nieuwe gevangenis minder worden, vreest ze: “Ze moeten daar wel één lijn trekken, anders worden de mannen jaloers.”

De vrouwen zeggen een zeer hechte band te hebben opgebouwd met het personeel van de Singel. Regina: “Je kan lekker met ze dollen. Dat moet je niet proberen met bewaarders die mannen gewend zijn. Die zijn veel wantrouwender. Wij koken bijvoorbeeld vaak voor de bewakers, want wat uit de centrale keuken komt is niet te vreten.” Het regime in de Singel is "vrouwvriendelijk'. Directeur J. Piek citeert moeiteloos uit het boek "De vrouw als eunuch' van de feministische schrijfster Germaine Greer. “Een heel belangrijk boek”, aldus Piek.

Piek was voorzitter van de werkgroep "Vrouwen in Detentie' van het ministerie van justitie. Die constateerde in oktober dat het aantal vrouwelijke gevangenen in de laatste tien jaar bijna is verdubbeld, waarbij met name het aantal langgestraften toeneemt. Toch is het aantal vrouwen in de gevangenis nog gering: in november waren er 324 vrouwelijke gedetineerden tegenover 6.800 mannelijke. Op vrouwenafdelingen is nauwelijks sprake van agressie tegen het personeel. Ook het aantal ontsnappingspogingen is vrijwel nihil.

De werkgroep pleit daarom voor een open regime voor vrouwen, zwangerschapsverlof, mogelijkheden om kinderen tot hun vierde jaar binnen de bajes op te voeden en extra scholingsmogelijkheden “om de vrouwen te steunen in hun streven naar economische onafhankelijkheid”. Vrouwen en mannen gezamelijk opsluiten, een idee waar binnen justitie lang mee is gespeeld, raadt de werkgroep af wegens de seksuele spanningen en de onvermijdelijke relaties, die niet vrijblijvend zouden zijn.

Piek denkt dat vrouwen een aparte handleiding vereisen. “Mannen hebben ook de neiging anderen de schuld te geven van hun situatie, terwijl vrouwen het altijd op zichzelf betrekken. Bij vrouwen moet je gevoelig zijn voor signalen. Als een man een rottig telefoontje krijgt, slaat hij zijn cel kort en klein. Een vrouw teert in, trekt zich terug. Dat moet je oppikken. Daarom is het belangrijk dat je ervaren personeel hebt.”

Een woordvoerder van het ministerie van justitie zegt dat nog geenszins zeker is dat de vrouwelijke gedetineerden in Alkmaar en Hoogeveen onder een ander regime vallen. “Ook daar zal bijvoorbeeld een overwicht aan vrouwelijke bewaarders zijn. Anderzijds is de Singel maar een onderdeel van een veel groter reorganisatieplan. We zitten tot 1995 met een overschot aan personeel in het Noorden. Overplaatsing van een deel van de vrouwen naar Hoogeveen heft dat overschot op.” Dat ziet Regina nou juist als het probleem: “Wij worden door Justitie als pionnen over een schaakbord geschoven. Waarom moeten wij de werkloosheid van die Drenten oplossen?”