Formateur Verhofstadt geeft zijn opdracht terug

BRUSSEL, 19 DEC. De poging in België om een historisch coalitiekabinet van socialisten, liberalen en groenen te formeren is mislukt. Gistermiddag lieten de Waalse en Vlaamse groene partijen weten geen perspectief te zien in onderhandelingen met de liberale formateur Verhofstadt.

Daarop braken de Vlaamse socialisten de onderhandelingen af omdat volgens hen een kabinet zonder groenen een te krappe meerderheid van twee zetels heeft.

Het zou voor het eerst sinds het "rood-blauwe' kabinet Van Acker-Libaert uit 1954 zijn geweest dat in België de katholieken niet aan de regering deelnamen. Koning Boudewijn aanvaardde gisteravond het ontslag van formateur Guy Verhofstadt, voorzitter van de liberale PVV. Deze week wordt de benoeming van een informateur verwacht, vermoedelijk van de Waalse christen-democratische PSC. Deze partij wist het verlies bij de verkiezingen van 26 november tot één zetel beperkt te houden. De Vlaamse CVP van premier Martens verloor toen vier zetels en verklaart sindsdien geen initiatieven te willen nemen in de kabinetsformatie. Ook de socialisten verloren zo fors dat zij in dit stadium van de formatie onvoldoende gezag hebben om aan de vorming van een nieuwe coalitie leiding te geven.

De liberale formateur Verhofstadt leek tot gisteren een goede kans te maken om samen met de socialisten de Belgische politiek drastisch te vernieuwen. Zijn voorstellen op het terrein van de sociale zekerheid vielen in goede aarde bij de socialisten; liberale stokpaardjes over privatisering en terugkeerpremies voor migranten waren goeddeels verdwenen. De snelheid waarmee België zou moeten voldoen aan de norm om aan te sluiten bij de Europese monetaire unie was nog wel een groot probleem. De socialisten wilden de afspraken van Maastricht soepel interpreteren en voelden zich niet gebonden aan 1996 als tijdstip om het begrotingstekort terug te brengen tot drie procent van het Bruto Nationaal Produkt. Ook en vooral met de Waalse socialisten leek Verhofstadt goed zaken te kunnen doen.

Dit weekend kwam er echter een kink in de kabel toen de Vlaamse socialisten het premierschap opeisten, vermoedelijk ten bate van vice-premier Willy Claes of EG-Commissaris Karel van Miert. Dit heeft Verhofstadt meteen afgewezen. Dinsdag kwam daarop de eis van de SP om de groenen bij de onderhandelingen te betrekken, een wens die de Vlaamse socialisten niet eerder zo nadrukkelijk naar voren hebben gebracht. Argument was onder meer dat een meerderheid van twee zetels te riskant is. In een land waar ook de bewindslieden als parlementariër meestemmen hoeven er maar twee ministers in het buitenland te verblijven of het kabinet zit in grote problemen, zo betoogde SP-voorman Tobback gisteren in de Franstalige pers. Bovendien speelde de parallelle regeringsvorming in het Vlaamse gewest mee - daar zouden SP, PVV en Agalev twee zetels tekort komen. Steun van de vrije democraten uit de Volksunie zou de regionale rood-blauwe coalitie slechts aan één zetel meerderheid helpen. Zowel nationaal als gewestelijk zou de nieuw combinatie zeer wankel zijn, zo werd bij de SP gevreesd.

Het gesprek dat de Vlaamse Agalev (Anders Gaan Leven) en de Waalse Ecolo vertegenwoordigers dinsdagavond met Verhofstadt hadden, leidde tot eensgezinde afwijzing. Van de gewenste politieke vernieuwing door de Belgische kiezer komt onder de PVV niets terecht, zo menen de groenen. Van thema's als landbouw, milieu en verkeer heeft de formateur weinig begrepen, zo werd gisteren verklaard. Het voorstel om het recht op een werkloosheidsuitkering te koppelen aan een plicht tot opleiding werd ook verworpen. De Groenen lieten daarnaast merken zich gebruikt te voelen door de socialisten - als breekijzer om het rood-blauwe experiment te laten mislukken. Bij de liberalen was grote frustratie over de als te hard en te vroeg ervaren inzet van de SP op het premierschap. De CVP zei vanochtend alleen maar af te willen wachten. Als mogelijke PSC-informateurs worden minister van financiën Maystadt en vice-premier Wathelet genoemd.