Voor Washington komt crisis in ex-Sovjet-Unie ongelegen

WASHINGTON, 18 DEC. De crisis in de voormalige Sovjet-Unie komt de Verenigde Staten dubbel slecht uit: er heerst namelijk een economische recessie in verkiezingstijd.

In het Congres bestaan al voorstellen om elke dollar voor de Sovjet-Unie te evenaren met een dollar voor hongerige daklozen in de Verenigde Staten. Bij de eerste voorverkiezingen in de deelstaat New Hampshire wordt Bush uitgedaagd door de welsprekende America-First-kandidaat Pat Buchanan. Ook verscheidene Democratische presidentskandidaten pleiten voor vermindering van buitenlandse hulp ten bate van de armen in Amerika zelf. “Laten we ophouden met het subsidiëren van Europa en Japan. Laten we het geld naar huis brengen”, zei Democratisch presidentskandidaat Tom Harkin afgelopen zondag.

Een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken reageert laconiek op Westeuropese kritiek dat de Amerikaanse hulp zo gering is vergeleken bij de Europese inspanningen. “Als ze vinden dat we te weinig uitgeven, laat ze dat dan maar in Washington komen vertellen”, zegt hij. “Dan kunnen wij die kritiek in beschouwing nemen.”

De conferentie voor geïndustrialiseerde landen en oliestaten in Washington, die minister van buitenlandse zaken Baker deze week aankondigde voor begin volgende maand, is een tactische draai met twee kanten, tegenover het Amerikaanse publiek en tegenover het buitenland. Het gaat erom het beste van de dubbele Amerikaanse handicap te maken.

Door de conferentie wil Baker het sceptische Amerikaanse publiek overtuigen van de noodzaak om gedurende deze harde winter hulp te geven aan de Sovjet-Unie. Als al die landen in Washington bezig zijn met de Sovjet-Unie, moet blijken dat de buitenlandse hulp geen privé-hobby van Bush is. Buitenlandse hulp is de laatste twintig jaar al moeilijk verdedigbaar geweest in Amerika, dat op dit gebied relatief achterloopt op de rest van de geïndustrialiseerde wereld.

De hulpconferentie moet ook de schijn wekken dat de VS hard werken aan de Sovjet-nood, zonder dat dit de staatskas leger maakt. Het IMF en de Wereldbank zijn ook uitgenodigd voor medeverantwoordelijkheid. De conferentie zal waarschijnlijk niet op ministerieel niveau plaatshebben. President Bush zal zich er waarschijnlijk helemaal niet vertonen, want hij moet zich op binnenlandse problemen concentreren. De conferentie kwam voor vrijwel iedereen in Washington als een verrassing en er was weinig overleg vooraf.

Met deze conferentie hoopt Washington weer aan de leiding te komen. Het coördinerend overleg over Sovjet-hulp tussen de Groep van Zeven geïndustrialiseerde landen wordt door Groot-Brittannië voorgezeten. “Dit is een ruimere oproep”, aldus de woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken. Ook oliestaten worden nu bij de donoren betrokken. Van Japan, dat tamelijk passief is, kan in dit grotere forum meer geld worden gevraagd zonder dat het het gevoel heeft alleen door de andere zes landen in de hoek te worden gedrukt. Zuid-Korea is al actief met hulp in het nabijgelegen Siberië.

De VS kunnen het zich nog wel veroorloven om te leiden zonder veel te betalen. Als afgelegen, onafhankelijke partner genieten de VS meer gezag in de voormalige Sovjet-Unie dan gullere landen als Duitsland. Ook voor president Jeltsin was de reis naar Washington afgelopen zomer belangrijker dan de contacten met Europese leiders. Het is de vraag hoe lang Amerika dit gezag kan volhouden zonder in de beurs te tasten. De ambassadeur in Moskou, Robert Strauss, zei vorige week in Washington dat er enkele miljarden dollars Amerikaanse hulp extra nodig waren, maar minister Baker wil zich nergens op vastleggen. Wordt er overleg gevoerd over een miljardenstabilisatieplan voor de roebel? De houding is afwachtend. Veel hangt af van de reis die Baker nu langs de republieken maakt.

Tot nog toe heeft rechtstreekse Amerikaanse hulp aan de Sovjet-Unie zich beperkt tot enkele tientallen miljoenen dollars voor technische bijstand en wat voedsel. Afgelopen zomer stelde de Democratische voorzitter van de defensiecommissie van het Huis van Afgevaardigden, Les Aspin, voor om een miljard uit de defensiebegroting te halen voor hulp aan de Sovjet-Unie. Het Witte Huis ontving het plan koel. Uiteindelijk ging de minister van defensie, Richard Cheney, tegenstribbelend akkoord, mits hij het bedrag zelf naar eigen goeddunken zou mogen besteden. De Republikeinen blokkeerden het plan omdat ze er niet in gekend waren. Later stelde het Witte Huis voor om 500 miljoen dollar te onttrekken aan de defensiebegroting, 100 miljoen dollar voor door het Pentagon gecoördineerde humanitaire hulp en 400 miljoen voor steun aan vernietiging van Sovjet-kernwapens.

Afgelopen zaterdag werd een reusachtig Amerikaans militair transportvliegtuig geladen met bedden, kleren en medicamenten voor kinderziekenhuizen in de voormalige Sovjet-Unie. Een eveneens met Amerikaanse hulpgoederen gevuld militair Sovjet-transportvliegtuig vloog mee. Evenals andere Westerse donoren heeft Amerika moeite met het vinden van bestemmingen, omdat de distributie ter plekke zo slecht is.

De Amerikaanse landbouwkredieten en kredietgaranties aan de voormalige Sovjet-Unie zijn in feite ook een binnenlands hulpprogramma voor Amerikaanse boeren, die op die manier hun graan tegen redelijke prijs kunnen verkopen. Dit deel van de steun is dan ook weinig controversieel. Er wordt dit kalenderjaar voor 3,75 miljard dollar aan kredieten, kredietgaranties en voedselhulp aan de Sovjet-Unie gegeven. Bush heeft zelfs een overheidsexportkrediet van 585 miljoen dollar van 1992 vervroegd naar dit jaar.

In augustus en september had de Amerikaanse regering moeite met het vinden van banken die met overheidsgarantie graankrediet wilden verlenen. Zij vonden de Amerikaanse kredietgarantie van 98 procent van de hoofdsom te gering. Inmiddels is het probleem opgelost, doordat Amerika nu voor 100 procent van de hoofdsom en enige rente borg staat. Veel Amerikaanse banken, die nog lijden aan de gevolgen van de overmoed uit de jaren tachtig, vinden zelfs die garanties te gering. Vandaar dat de Amerikaanse branche van de Nederlandse Rabobank en een aantal Duitse banken bereid zijn gevonden gegarandeerd graankrediet te verlenen. Het is al weer een gelegenheid waarbij West-Europa opengevallen Amerikaanse plaatsen opvult.

Volgens een rapport van de Wereldbank gisteren zitten de republieken slechts “matig” in de schulden. Gemiddeld bedragen de schulden het nationale inkomen van twee weken in dergelijke republieken. In de echte schuldenlanden bedraagt de schuld het volledige nationale inkomen van een jaar, aldus Lawrence Summers, de topeconomoom van de Wereldbank. Maar ondanks dergelijke gematigde cijfers is de Amerikaanse regering bang verantwoordelijk te worden gesteld voor een economische mislukking in de Sovjet-Unie. De New Frontier voor Amerikaanse ondernemingslust is de voormalige Sovjet-Unie niet. Maar de conferentie zou een eigen dynamiek in gang kunnen zetten.