Wit-Rusland eist zeggenschap over zijn kernwapens

MOSKOU, 17 DEC. Wit-Rusland eist zeggenschap op over de nucleaire arsenalen op zijn grondgebied. Dit gebeurde op dezelfde dag dat president Boris Jeltsin van Rusland de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, in Moskou heeft verzekerd dat de kernwapens van de voormalige Sovjet-Unie onder centraal commando zullen blijven.

Volgens de Wit-Russische minister van buitenlandse zaken, Pjotr Kravtsjenko, kan over de toekomst van kernwapens in de kleinste republiek van de Slavische triple-alliantie alleen worden beslist in samenspraak met de regering van Wit-Rusland. “Het volk heeft er genoeg van om een pion te zijn in de militaire beslissingen van een ander”, aldus Kravtsjenko. Zowel bij de besluiten over de ontmanteling van de kernwapens in Wit-Rusland als over het gebruik ervan wil de regering in Minsk een stem hebben.

Vorige week heeft de Oekraïne al een gezamenlijk beheer van de strategische wapens opgeëist. Volgens de Oekraïense president Leonid Kravtsjoek moeten de atoomtaken van de Sovjet-Unie weliswaar in een gecoördineerd commando worden beheerd, maar dient de politieke controle te worden verdeeld over de presidenten die kernwapens op hun grondgebied hebben.

De verklaring die president Jeltsin gisteren na een vier uur durend gesprek met Baker aflegde, stond haaks op de eisen van Wit-Rusland en de Oekraïne. Jeltsin legde er wederom de nadruk op dat er in het nieuwe staatkundige verband slechts één commando-structuur zal zijn over alle nucleaire onderdelen ter land, ter zee en in de lucht. Die taak komt bovendien te berusten bij een militair. Deze atoomwapens zijn pas inzetbaar “na consultatie van de regeringsleiders van alle onafhankelijke lidstaten van het Gemenebest”, aldus Jeltsin.

Pag 5:

Ruzie over controle op Sovjet-kernwapens

Rusland, de Oekraïne, Kazachstan en Wit-Rusland zullen alle vier het non-proliferatieverdrag tekenen. Omdat de laatste drie “kernwapenvrij” willen worden, zal Rusland zolang hun nucleaire arsenalen beheren, voegde Jeltsin er aan toe. In een nog te sluiten defensieverdrag zal het eenhoofdige opperbevel over de strijdkrachten nader worden uitgewerkt. Jeltsin liet hierbij in het midden of dit verdrag alleen betrekking zal hebben op de nucleaire aspecten van de gezamenlijke verdediging of ook op de conventionele krijgsmacht-onderdelen. Zal dat laatste het geval zijn, dan doemen er onmiddellijk problemen op met bijvoorbeeld de Oekraïne dat een eigen leger wil gaan opbouwen. Jeltsin heeft er niettemin voor gekozen om de verlangens van de krijgsmacht te geheel te honoreren. Het akkoord van Brest, dat hij ruim een week geleden met de Oekraïne en Wit-Rusland sloot, is dan ook uitgemond in een overwinning voor de militairen.

Volgens de Russische president zal het nieuwe gemenebest het in juli getekende Start-akkoord over beperking van de lange-afstandswapens geheel conform de tekst uitvoeren. De Verenigde Staten zullen daarbij behulpzaam zijn. In het Start-verdrag wordt melding gemaakt van een reductie van ongeveer dertig procent. Gelet op Jeltsins opmerking over het Russische beheer over álle kernwapens, kan hieruit opgemaakt worden dat de president deze macht wil gebruiken om sluipend alle arsenalen op niet-Russische bodem in het kader van het Start-akkoord te verwijderen. Zo zou hij, onder het mom van internationale verdragen, een intern politiek probleem kunnen oplossen.

Jeltsin ontkende “categorisch” dat president Gorbatsjov op dit moment nog controle uitoefent op de krijgsmacht en de kernwapens. Gorbatsjov verklaarde dat gisteren in zijn veel korter durende gesprek met Baker wederom. “Er is nog geen gesprek gevoerd over de positie van Gorbatsjov in deze”, aldus Jeltsin die bij zijn onderhoud met Baker terzijde werd gestaan door Unie-minister van defensie Jevgeni Sjaposjnikov.

Jeltsin legde bij Baker ook zijn eisen op tafel voor Ruslands positie in de internationale gemeenschap. Rusland wil onverwijld een eigen zetel in de Verenigde Naties en wenst bovendien dat de “mogelijkheid bekeken wordt of het de plaats van de voormalige Unie in de Veiligheidsraad kan innemen”, aldus de president. Eerder had de Russische minister van buitenlandse zaken Andrej Kozyrev Baker al gevraagd om Rusland als onafhankelijke staat te erkennen. Baker deed hierover geen toezeggingen.

Jeltsin zei er van uit te gaan dat het gemenebest zaterdag zal worden uitgebreid met de vijf Centraal-Aziatische staten. In de Kazachstaanse hoofdstad Alma-Ata praat hij dan over de voorwaarden van hun participatie. Uiteindelijk zal het gemenebest volgens Jeltsin uit “minimaal tien staten” bestaan. Alleen Azerbajdzjan en Georgië zullen niet meedoen, verwacht de Russische president. Medio januari moet alles rond zijn, aldus Jeltsin. Dan moet ook het lot van Gorbatsjov beslecht zijn.