"Te oud, te duur en te Philips'

De actie "Centurion' van topman Timmer moet Philips weer gezond maken. De ingrepen zijn pijnlijk, de angst onder het personeel is groot.

“Als de telefoon gaat, denk ik soms wel eens dat het Philips is dat ze een baantje voor me hebben”, zegt de 42-jarige B. Hartman uit Veldhoven. Op 30 oktober nam hij met koffie en gebak en met cadeaubonnen van zijn collega's afscheid na een dienstverband van negentien jaar. Sindsdien zit de vader van drie kinderen in de werkloosheidswet.

Hartman zat op een van de 7837 Nederlandse Philipsplaatsen, die volgens de Philips Koerier van begin deze maand tussen januari en november van dit jaar verdwenen door de operatie-Centurion. Volgens de Philips Koerier heeft 77 procent binnen of buiten de onderneming een andere baan gevonden. “Dat is”, zei dr. H. Algra, hoofd van Philips Recruitments and Transfers in het personeelsblad “een compliment waard voor al die mensen, die er zo intensief mee bezig zijn.”

Philips wil verder niet ingaan op de resultaten totnogtoe van Centurion. Centurion is de naam voor het gezondmakingsproces, dat J. Timmer vorig jaar september bekend maakte en dat binnen de onderneming veel angst, onzekerheid en vooral onbegrip veroorzaakt. Dat blijkt uit vraaggesprekken met werknemers, die al weg zijn of binnenkort vertrekken. Een Philips-woordvoerder zegt op de vraag of men wil reageren op de zieleroerselen: “Laat het maar het persoonlijk verhaal van die mensen blijven; daar treden we maar niet in.”

Centurion, eind oktober vorig jaar aangekondigd, werd ingezet met het ontslag van 10.000 werknemers en de onmiddellijke beëindiging van verliesgevende activiteiten. Na het noodverband volgde de verdere afslanking van het concern met 35.000 tot 45.000 mensen.

Naast de ontslagen omvat Centurion een grootscheeps communicatie- en trainingsprogramma dat de leiddinggevenden in het bedrijf moet doordringen van een nieuwe, slagvaardiger stijl van ondernemen. Bedrijfsonderdelen met chronische verliezen worden afgestoten.

Hartman trad 19 jaar geleden in dienst van de afdeling Communication and Processing in Eindhoven. Daar was hij onderhoudsmonteur van de telexen. “Ik voelde me een echte Philipsman. Ik was er trots op dat ik bij een onderneming mocht werken, die alles maakt en hoge kwaliteit aflevert. Ik dacht zoals zovele anderen dat ik er tot mijn pensioen zou blijven. ”

Hartman, die tevergeefs zijn ontslag aanvocht, solliciteerde, nadat hij in december vorig jaar had gehoord dat zijn functie zou worden opgeheven, dertig keer. Hij blijkt telkens te oud. Hartman wil nu proberen zelfstandig aan de slag te gaan als electrotechnisch installateur.

Vooral de positie van de 1600 werknemers in de leeftijdsgroep tussen de 45 en 55jaar baart de vakbonden grote zorgen, omdat zij gezien hun leeftijd moeilijk elders aan de slag kunnen.

Tot die groep behoort de 49-jarige A.W. Hoogstraaten uit Maarheeze, een HTS-ingenieur. Hij was bij Medical Systems in Best chef over een man of vijftig op de afdeling mechanische constructie en engineering voor scanners. “Mijn vrouw en ik waren in hart en ziel Philipsmensen. Als iemand uit onze omgeving een Sony kocht, dan maakten we ons daar kwaad over.”

Sinds 1 november zit hij na 27 dienstjaren bij Philips in de WW. Die wordt door Philips in het eerste jaar aangevuld tot 95 procent, in het tweede tot negentig en in het derde jaar tot tachtig procent: daarna valt men terug op de normale WW uitkering van zeventig procent.

Hoogstraaten solliciteerde sinds mei tenminste honderd keer. “Alles tevergeefs. Ik ben te oud, te duur en te Philips”. Zijn vrouw vreest dat ze hun huis, een aantrekkelijke villa in het bosgebied bij Maarheeze, op den duur zullen moeten verkopen. “We kochten dit huis in 1986. Toen was me een maximale carrière-ontwikkeling beloofd. Dus dachten we ons zonder gevaar in de schulden te kunnen steken”, zegt Hoogstraaten.

Op 1 februari had Hoogstraaten te horen gekregen dat zijn funktie wegens Centurion zou verdwijnen. “Dat wist ik al in december. Niettemin was ik verbaasd dat ik zou worden ontslagen. Sinds vorig jaar immers was ik in gesprek met de directie over de privatisering van de centrale werkplaats in Best. Dat is een goed idee, zoiets is je op het lijf geschreven, was toen de reactie geweest.”

Pag 18:

"Centurion rijdt de status van mensen aan stukken'

Herhaaldelijk daarna had men Hoogstraaten verzekerd dat zijn privatiseringsplannen nog altijd de volle steun van de directie hadden. “Maar in mei kwam het in de vergadering en werd negatief besloten. De hele zaak werd overgedragen aan Philips Machinefabrieken. Wat ik toen dacht, laat zich raden”, aldus Hoogstraaten, die de gebezigde krachttermen uiteindelijk niet in de krant wil hebben.

Hij vocht zijn ontslag via de Vereniging Hoger Personeel van Philips tot in tweede instantie tevergeefs aan. Hij is boos op de vakbond, omdat die in het verweer niet inging op de gang van zaken rondom de privatiseringsplannen en bovendien niks deed tegen een procedurefout, die volgens de bond door het Arbeidsbureau was gemaakt. “Dat zou, zo voerde de bond aan, mijn zaak alleen maar vertroebelen.”

Vorig jaar zomer nog was de 43-jarige magazijnbediende H.G. Manders van de vestiging van Philips Lighting in het Brabantse Deurne wegens zijn 25-jarig jubileum uitbundig gefêteerd. Als aandenken kreeg hij een pendule met inscriptie. “Ze zijn allemaal op de receptie geweest. Mijn bazen piesten mijn zakken vol. Ik was goed, ze konden op mij rekenen, ze konden me alles laten doen, werd er gezegd. In november nog was de chef bij me op ziekenbezoek geweest en had gezegd dat ik niks hoefde te vrezen. Drie maanden later kreeg ik toch de zak. Dat moet die man toen al hebben geweten.”

Zoals de meeste geïnterviewden voerde ook Manders, die inmiddels via een door Philips aangetrokken bemiddelaar van het Arbeidsbureau een soortgelijke baan bij een bedrijf in Helmond heeft, tot tweemaal toe verweer aan tegen zijn ontslag, omdat hij meent dat zijn functie feitelijk nog bestaat. “Op mijn plaats werd een jongeman van voor in de twintig benoemd, een vrijgezel. Dus die is stukken goedkoper. De Industriebond FNV had me geadviseerd op mijn eigen functie te solliciteren, maar ik werd afgewezen met de mededeling dat er al in was voorzien. Iemand, die zo lang bij de onderneming heeft gewerkt, er op zo'n vuile manier uitwerken, daar kon ik niet tegen. Nooit meer wil ik iets met Philips te maken hebben.”

Mevrouw P.J. van der Laar (48 jaar, ongetrouwd) uit Someren (Brabant) zit thuis nadat ze ontslagen was uit haar administratieve functie bij de afdeling Opleidingenregistratie, die een onderdeel is van de personeelsdienst van Medical Systems in Best. “Het niks doen bevalt me slecht. Ik heb over mijn hele lijf uitslag, ik denk van kwaadheid. Ik kan absoluut niet tegen het onrecht, dat me is aangedaan.” Via een advocaat bestrijdt ze nog altijd haar ontslag, want “ik ben een vechter.”

Op 2 februari moest ze met haar collega's bij haar chef komen. “Ik was de laatste en er lag nog maar één envelop op tafel, dus het kon niet missen dat die voor mij was.” Het was haar gestencilde ontslagaanzegging.

“Leeggelopen”, zoals ze zegt, ging ze direct naar huis en kreeg zeeen bon voor te hard rijden. “Het enige wat ik dacht was: naar huis, naar huis want bij Philips is het niet pluis. Hier kreeg ik een flinke huilbui. Gezien mijn leeftijd en de aard van mijn opleiding die alleen maar op het werk bij Philips is gericht, zal ik buiten de onderneming zo vlug geen ander werk krijgen.”

Zes weken later werd ze bij haar baas geroepen. “Die vroeg me of ik een nieuwe medewerker op mijn plaats wilde inwerken. Ik antwoordde: dat kunt u niet van mij verlangen, dus dat kan ik niet. Inwendig ontplofte ik van kwaadheid. Ik heb me toen ziek gemeld en ben alleen nog op het bedrijf geweest om één keer in de week de bemiddelaar te bezoeken. Dan kon ik mijn opvolger achter mijn bureau zien zitten. Melden bij het bedrijf moest, zeiden ze, anders zou ik de aanvulling door Philips op de WW wel eens kunnen mislopen. Ik vond het kwalijk dat ze daarmee schermden.”

“Eigenlijk zit ik in de WW met een aanvulling door Philips tot 87,5 procent van mijn laatst verdiende netto-inkomen. Daarmee schuift de onderneming dus een groot deel van de lasten af op de samenleving”, zegt de 56-jarige E.M. Dracht uit Veldhoven. Hij behoort vanaf 1 oktober tot de 2828 collega's, die volgens de Philips Koerier tussen januari en november de onderneming verlieten op basis van de Vertrekregeling Oudere Medewerkers (VROM). Daardoor heeft hij per maand 500 gulden minder.

Dracht werkte 32 jaar voor Philips, onder meer in Ghana. Zijn laatste functie was die van adviseur logistieke coördinatie voor de ontwikkelingsprojecten bij Medical Systems in Best, waarmee hij zich tot het hoger personeel kon rekenen.

“Ik kreeg begin dit jaar een briefje dat ik moest afvloeien. In feite ging het zeer kil, zonder ook maar één persoonlijk woordje van hogerhand. De afhandeling daarna getuigde van weinig respect. Er was een bijeenkomst van iemand van Personeelzaken en het Arbeidsbureau. Met een man of dertig stonden we voor de deur van de zaal en Personeelzaken bestond het om te laat te komen. Iemand van ons zei daar iets van, maar die kreeg een cynisch antwoord terug. Over dat soort zaken mocht je je eigenlijk niet kwaad maken, er was geen enkele ruimte voor emotie.

“Nog storender”, aldus Dracht, “vond ik dat me een briefje ter ondertekening onder de neus werd geduwd, waarin stond dat je slechts formeel bezwaar maakte tegen je ontslag. Er werd bij gezegd dat het gevaar bestond, dat, indien je inhoudelijk bezwaar zou aantekenen, het uiteindelijke ontslag zou worden vertraagd door drukte bij het Arbeidsbureau en je dus buiten de werking van het met de vakbonden overeengekomen sociaal plan zou vallen. Dat werd notabene opgemerkt door iemand van het Arbeidsbureau. Dat was dus pure chantage.”

“Toen me duidelijk was geworden dat ik naar buiten werd gewerkt, ben ik ziek geworden. Iedere keer als ik Best aan de lijn had of als er heen reed was ik opgeladen van pure kwaadheid. Ik ben nog altijd boos omdat men ons VROM-ers gewoon als een kudde afvoerde. Dat vind ik respectloos.”

Hoewel hij genoeg omhanden heeft, gaat hij toch zo en en dan, zoals hij zegt, van ellende tegen de muren op. “Er is je iets ontnomen. Opeens blijkt je stem niet meer belangrijk, terwijl je dacht dat er tweeëndertig jaar naar je geluisterd werd.”

De 46-jarige electrotechnisch ingenieur T. Endre, een Noor, is zeer behoedzaam in het analyseren van de gang van zaken rondom zijn ontslag. “Ik wil voorkomen dat de indruk ontstaat dat ik natrap. Daarvoor heb ik geen enkele aanleiding, want ik ben altijd correct behandeld en ik heb altijd met veel genoegen voor de onderneming gewerkt.”

Toch sloeg de verontwaardiging toe, toen hij begin deze maand op het prikbord van zijn afdeling van Medical Systems in Best, waar hij nog tot 1 januari adviseur software-kwaliteitswaarborging is, een oproep zag om te solliciteren naar een functie, die volgens hem dezelfde elementen bevatte als de zijne.

Maar uiteindelijk betreurt Endre, die in 1982 in dienst trad, zijn vertrek naar Noorwegen niet. Daar heeft hij een baan gekregen als kwaliteitschef bij Asea Brown Bovery. Hij gaat er zelfs in salaris op vooruit. “Ik werd door Centurion gedwongen mijn vleugels te lichten. Ik ontdekte mijn eigen marktwaarde.”

Endre's funktie werd geschrapt aan de hand van zogenoemde klantenformulieren, waarop de interne afnemers van de diensten van zijn afdeling moesten aangeven welk deel van de diensten ze wél en welke ze nét belangrijk vonden. De uiteindelijke uitslag: vijftien procent van de diensten werd als belangrijk geacht. Hoewel hij de methode goed vindt, omdat ze een globaal inzicht verschaft in taken, functies en afdelingen, zet hij er in zijn geval toch vraagtekens bij. “Mijn feitelijke klanten in de vestigingen van Medical Systems elders in de wereld, werd niet naar hun mening gevraagd. Bovendien, zo bleek later, zijn er functies gehandhaafd, die op basis van de gegevens van de klantenformulieren ook geschrapt hadden moeten worden.” Volgens Endre gebruikte de directie de methode om het opheffen van afdelingen en functies te rechtvaardigen.

Endre geeft binnenkort voor zijn collega's een afscheidsfeestje, “een open dag” in het bedrijf. De meeste andere geïnterviewden hadden daar geen behoefte aan. Dracht had gezien zijn 32 dienstjaren recht op een door Philips georganiseerd afscheid. Officieel staat er 500 gulden per persoon voor. “Maar ik had geen zin om in de kantine vriendelijk handjes te schudden. Ik vroeg of ik voor die vijfhonderd gulden misschien thuis een etentje kon geven. Dan kon ik meer mensen uitnodigen dan wanneer ik ergens in de stad ging eten, maar dat mocht niet, want, zo werd gezegd, dan kon niet worden bewezen dat het om een Philips etentje ging. Moet je nagaan dat ik jaren voor Philips op stap ben geweest met veel reisgeld, omdat ik met een open ticket vloog en dat ik er zoveel overuren op heb zitten.”

Dat er bij Philips maatregelen nodig waren, daar is iedereen het over eens. Endre: “In het algemeen dacht men op de werkvloer te weinig klantgericht. Produkten werden te laat afgeleverd. Als je als bakker een bruidstaart moet leveren, moet je er ook niet de dag na de bruiloft mee komen aanzetten. Dat besef was er te weinig; dat begint nu langzamerhand door te dringen.”

“Op zich”, zegt Hoogstraaten, “ben ik het honderd procent eens met Timmer, maar de operatie-Centurion heeft doordat er veel te rigoureus wordt ingegrepen onnodige slachtoffers gemaakt. De status van mensen is kapot gemaakt, de onderlinge relaties zijn zwaar beschadigd, men mist een beleid waarop men kan bouwen, afspraken over loopbanen zijn in rook opgegaan. Ik begrijp best dat er bij zo'n omvangrijke ingreep onzorgvuldigheden voorkomen, maar voor wat betreft mijn eigen beleving, heb ik er geen enkel begrip voor. In de bedrijfscultuur voert het verschuilgedrag de boventoon. Er zijn teveel mensen, die geen stelling durven nemen. Dat leidt tot besluiteloosheid, tot het niet geven van informatie, tot eindeloos vergaderen en tot het afschuiven van problemen. Toch ben ik hoopvol over de toekomst van Philips. Ik heb er alle vertrouwen in dat het goed zal komen.”

J.J.C. Kok vertrekt eind van deze maand na een dienstverband van 35 jaar als VROM-er bij Philips Lighting in Weert. Daar was hij constructeur van machines, waarmee lampen worden gemaakt. Voor de Unie BLHP zat hij in de ondernemingsraad. De ondernemingsraad verzette zich fel tegen de inkrimpingen, omdat ze te rigoureus zouden zijn. “Maar men zei: het kan niet anders, want de kosten moeten snel omlaag. En dat is duidelijk als je weet dat tachtig procent van de totale afdelingskosten personeelskosten zijn. Maar ik vraag me af of het bedrijf niet al te zeer wordt uitgekleed. Voor de mensen, die blijven, ben ik bezorgd omdat ze waarschijnlijk onder een enorme stress komen te staan. Het is werken en nog eens werken geblazen. Er kan geen vrij meer worden gegeven. Gevallen gaten worden opgevuld met inleenkrachten. Op diverse plaatsen zijn de mensen van vijftig jaar en ouder bang dat ook zj hun baantje zullen kwijtraken. Daardoor is er een enorme onzekerheid. Wat je wel ziet is dat de heren ingenieurs en academici de mensen van het lager- middenkader, die ze jarenlang monddood hielden, nu wel naar hun mening vragen. Daardoor neemt bij die mensen de motivatie toe. Dat is de kans, die het bedrijf moet pakken. Als ze dat proces goed weten te sturen denk ik dat ze op de goede weg raken.”

“Ik wens Philips”, zegt Dracht, “ ondanks alles toe dat men zich in de kortste keren opdeelt in veel kleinere werkmaatschappijen zodat je organisaties krijgt die de vinger kunnen leggen op de zwakke plekken in het management. Iemand heeft gezegd dat door Centurion een trap tegen de boom is gegeven, dat vervolgens de vogels opvlogen, maar dat ze nu weer allemaal op dezelfde takken zijn neergestreken. Dat is ook zo.”

Bestuurder J. Klinkenberg van de Industriebond FNV: “Bij sommige plants heeft Centurion het beoogde nieuw elan teweeggebracht. Daar zijn de doelen als besparing en verkorting van de communicatielijnen bereikt. Maar bij andere ging het om een ordinaire bezuiningsronde. De bureaucratie bestaat daar nog volop. Alles overziende moet men vaststellen dat Centurion van alles heeft losgemaakt, maar dat de rendementsverbetering, die de aanleiding voor de vakbonden was om de schouders eronder te zetten, tot nog toe niet is bereikt.”

“Bij ons”, zegt mevrouw Van der Laar, “is gewoon met de botte bijl gehakt. Met een blinddoek op en dan maar hoppeta. Dat blijkt wel omdat Medical Systems nu maar liefst 107 uitzendkrachten heeft aangetrokken, die veelal zitten op posities die eigenlijk weg zijn. Dat is toch zeker de waanzin ten top.” Dracht: “Met al die oudere werknemers heeft men een schat aan kennis en ervaring naar buiten geschopt. In het verleden zag je na kleine afvloeiingsoperaties dat een aantal mensen opnieuw werd ingehuurd op basis van tijdelijke contracten of via uitzendbureaus. Ik heb aanwijzingen dat dat opnieuw speelt.”

Endre vergelijkt de gevolgen van Centurion met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie: “Daar leidt het tot het aanwakkeren van het nationalisme. Bij Philips kan het gaan betekenen dat de produktgroepen zo hard aan de slag zullen gaan om zichzelf te bewijzen, dat het gevaar bestaat dat er weer werk dubbelop wordt gedaan.”