Israel verwelkomt besluit VN met gemengde gevoelens; Zionisme-resolutie in prullenmand

WASHINGTON, 17 DEC. “We zijn geen racisten meer, jongens. Gefeliciteerd.” Zo hoorden gistermiddag de Israelische journalisten in Washington van één van hun ambassadefunctionarissen het nieuws dat de Algemene Vergadering van de VN zo juist had besloten om haar resolutie Nr. 3379 van 10 novenber 1975 te herroepen. Niemand applaudisseerde en allen hervatten onmiddellijk hun werk of gesprek. Zij wisten dat de wereld onherkenbaar was veranderd sinds de Verenigde Naties 16 jaar geleden hadden besloten om het zionisme, ofwel de nationale beweging van het Joodse volk, te karakteriseren als “een vorm van racisme en van raciale discriminatie”.

Deze resolutie, fel bestreden door Amerika en zijn bondgenoten, en in de wandelgangen van de VN kortweg de Z=R-resolutie genaamd, zou vele jaren de betrekkingen binnen de VN vergiftigen. Gisteren werd de fameuze resolutie, die destijds door de “automatische meerderheid” in de Algemene Vergadering van de VN (van het Sovjet-blok, de Arabische en de rest van de Derde wereld) werd aangenomen, door een nieuwe resolutie van maar één zin naar de prullemand van de geschiedenis verwezen.

Met 111 tegen 25 stemmen, 13 onthoudingen en 17 afwezigen stemde de Algemene Vergadering voor een door 88 lidstaten ingediende resolutie (waaronder de voormalige Sovjet-Unie) om “datgene wat is vastgesteld in resolutie 3379 van 10 november 1975 te herroepen”.

Een laatste poging van de Arabische groep om de nieuwe resolutie tegen te houden, mislukte. Met 96 tegen 34 stemmen en 16 onthoudingen verwierp de Algemene Vergadering de Arabische stelling dat de nieuwe resolutie “een belangrijke kwestie” betrof die alleen met een tweederde meerderheid kon worden aangenomen.

Vele weken hadden de Arabische staten - onder leiding van Egypte, hoewel dat land vrede met Israel heeft gesloten - tegen de nieuwe resolutie een achterhoedegevecht geleverd. De Egyptische diplomatie betoogde dat zolang het door Amerika ingezette vredesproces geen resultaat had opgeleverd, afschaffing van de Z=R-resolutie ontijdig was omdat Israel daarmee een onverdiende bonus zou krijgen. Diverse leden van de Palestijns-Jordaanse delegatie in de vredesbesprekingen in Washington, die gisteren in een totale impasse belandden, herhaalden bitter deze analyse.

Dezelfde gevoelens werden vertolkt door de Libanese VN-vertegenwoordiger Khalil Makkawi, die als woordvoerder van de 21 staten tellende Arabische groep optrad. Aanvaarding van de resolutie zou volgens hem een belemmering vormen voor het vredesproces en alleen de extremisten in Israel aanmoedigen. “Het zou ook de sentimenten aanwakkeren van die Arabieren die geloven dat het vredesproces zinloos is.”

Het was logisch dat de Arabische groep zich tegen de nieuwe resolutie verzette. In de Arabische wereld vindt men vrijwel zonder uitzondering eerherstel van het zionisme door de VN onaanvaardbaar, omdat dit niet alleen een de iure legitimatie betekent van de joodse staat, maar ook de overplanting rechtvaardigt van niet-Arabische vreemdelingen naar Arabisch-islamitische grond. In de Arabisch-islamitische visie is namelijk alle gebied dat eens in handen van de islam was onvervreemdbaar islamitisch eigendom.

Maar het Arabische contra-offensief miste kracht en overtuiging. In werkelijkheid vormden de Arabieren geen eenheidsfront. Zij durfden ook eigenlijk niet de nieuwe Meester van de Wereld - de Verenigde Staten - al te zeer voor de voeten te lopen. Het was geen toeval dat zes lidstaten van de Arabische Liga zich aan de stemming onttrokken, door buiten de zaal te blijven: Egypte, Koeweit, Marokko, Tunesië, Oman en Bahrein. Niet omdat zij anders dan voorheen over het zionisme dachten, maar omdat zij het vanuit hun nationaal belang verstandiger vonden hun mening voor zich te houden en daarmee de Amerikanen terwille te zijn.

De overige Arabische staten stemden tegen. Zij kregen de steun van de islamitische staten Afghanistan, Bangladesh, Indonesië, Iran, Maleisië, Mali en Pakistan, van de vroegere Sovjet-vrienden Cuba, Noord-Korea en Vietnam, alsmede van Sri Lanka. Daarentegen stemde India, dat ruim 100 miljoen islamitische onderdanen heeft en sinds decennia vijandig tegenover Israel staat, voor de resolutie. China onthield zich van stemming. Het heeft al genoeg problemen met de VS en het verbetert in het geheim zijn relaties met Israel, maar het wil tegelijkertijd zijn betrekkingen met de Arabieren en zijn circa 15 miljoen tellende moslim-minderheid niet verstoren.

Turkije besloot als gevolg van velerlei tegenstrijdige belangen zich van stemming te onthouden. Het moet rekening houden met een aan kracht winnende islamitisch-fundamentalistische minderheid in eigen land, maar het heeft intussen wel prima relaties met Washington. Het is kandidaat-gastheer voor het vervolg van de bilaterale vredesonderhandelingen tussen Israel en de Arabieren. Het wil zijn moeizame betrekkingen met de Arabische wereld niet op het spel zetten. En het voert met Iran een concurrentiestrijd wie het meeste invloed zal hebben in de moslim-republieken van de voormalige Sovjet-Unie.

Destijds was de Z=R-resolutie niet alleen een slag voor Israel, maar ook een diplomatieke nederlaag voor Washington. De intrekking van die resolutie is eens temeer een bewijs dat Amerika zijn macht en invloed binnen de VN heeft herwonnen, die tijdens de dekolonisatie van de Derde Wereld en in de loop van de Koude Oorlog verloren gingen.

De Z=R-resolutie ontnam Israel, één van de lidstaten van de VN, zijn nationaal-ideologische bouwstenen en daarmee zijn bestaansrecht. De resolutie was een produkt van de Koude Oorlog, waarin de Sovjet-Unie haar Arabische bondgenoten in anti-Israelische en anti-joodse propaganda probeerde te overtroeven.

Maar de resolutie was tevens een produkt van de oliecrisis van 1973, die uit de Oktober-oorlog tussen Israel en de Arabische staten voortvloeide. Reeds op 14 december 1973 veroordeelde de Algemene Vergadering van de VN “de onheilige alliantie tussen het Zuidafrikaanse racisme en het zionisme” en riep zij onder meer op tot “de vernietiging van het kolonialisme, het neo-kolonialisme, de vreemde bezetting, het zionisme en de racistische discriminatie in al haar vormen.”

In die dagen voelden de geïndustrialiseerde en de Derde Wereld zich afhankelijk van Arabische olie en van Arabische oliegelden. Iedereen probeerde daarom de best mogelijke betrekkingen met de Arabische wereld op te bouwen. Want toen zeiden alle Arabische leiders en staten nog - zonder één uitzondering - dat de Palestijnse kwestie het belangrijkste probleem was van de hele Arabische wereld, die zich uitstrekte van de Atlantische Oceaan tot aan de Perzische Golf. Deze mythe werd door talloze regeringen en politici buiten de Arabisch-islamitische wereld klakkeloos overgenomen - ook toen de stormloop van de Islamitische Revolutie in Iran ver buiten haar grenzen, de oorlog tussen Irak en Iran, en de Iraakse overval op Koeweit het tegendeel bewezen.

Handhaving van de Z=R-resolutie werd irrelevant omdat: de Koude Oorlog werd beëindigd; zowel het Sovjet-machtsblok als de Sovjet-Unie uiteenvielen; de VS als supermogendheid hun alleenheerschappij in het Midden-Oosten (be)vestigden en het concurrerende West-Europa daar voorlopig niets aan kan veranderen; de Arabische wereld uiteen is gevallen in pro- en anti-Saddam Hussein-staten - en daarmee in pro- en anti-PLO-krachten; de diepe teleurstelling in "zwart Afrika' over de beloofde Arabische economische steun die maar uitbleef, tot gevolg heeft gehad dat de zwart-Afrikaanse staten hun voorheen zo goede betrekkingen met Israel herstelden en niet langer bevreesd zijn voor Arabische wraakoefeningen.

De intrekking van de Z=R-resolutie is de bevestiging van de door Bush geproclameerde Nieuwe Orde. Geen Amerikaanse president kan er genoegen mee nemen dat uit de honderden nationalismen in de wereld één nationalisme - dat van de joden, die als geen ander volk onder racisme te lijden hebben gehad - wordt uitgezonderd en met racisme gelijk gesteld.

De resolutie was bovendien contra-produktief omdat zij de rechts-nationalistische regering van premier Shamir een prachtig handvat bood de VN als vijand van het Joodse volk en de VN-resoluties als antisemitisch af te schilderen.

In Israelische kring is de blijdschap over de vernietiging van de Z=R-resolutie dan ook met twijfels doorspekt. De regering moet doen alsof zij Bush buitengewoon dankbaar is voor zijn inspanningen. Daarom diende minister van buitenlandse zaken David Levy vanmiddag (op uitnodiging van Bush) in het Witte Huis te verschijnen en daar van zijn geestdrift te getuigen. Maar intussen beseft Shamir dat de Amerikaanse president - indien hij maar even kan - als tegenprestatie voor zijn inspanningen in de VN, hetzij de economische hulp aan Israel aan banden legt, hetzij zware politieke druk op Israel uitoefent om zich in het vredesproces conform Washingtons verlangens op te stellen.

Geen wonder dat diverse Israeliërs hier met argwaan de woorden analyseerden van de Amerikaanse onderminister van buitenlandse zaken Lawrence Eagleburger, die tijdens het debat van gisteren in de VN opmerkte dat de contra-Z=R-resolutie “alleen maar behulpzaam kan zijn en geen hinderpaal is voor de pogingen die nu worden ondernomen om vrede in de regio (het Midden-Oosten) te brengen”.