Europese Unie sluit gelederen op 't nippertje

BRUSSEL, 17 DEC. Vijf dagen na het Verdrag van Maastricht is de nieuwe Europese Unie er op het nippertje in geslaagd de erkenning van Kroatië als gesloten front te behandelen. Er werd vanochtend een kunstig compromis gepresenteerd waarvan minister Van den Broek zei dat de belangrijkste verdienste tijdwinst is.

Op 15 januari erkennen de twaalf EG-lidstaten in principe die Joegoslavische deelrepublieken die bij de vredesconferentie in Den Haag zijn geslaagd voor het examen Rechtsstaat, zo werd besloten. Gisternacht werden de eisen gepresenteerd: Gehoorzaamheid aan het Charter van de Verenigde naties en de Final Act van Helsinki, met name aan de voorschriften over mensenrechten, democratie en rechtsstaat; Garanties voor de rechten van etnische groepen en minderheden; Respect voor de onaantastbaarheid van grenzen, die alleen kunnen worden gewijzigd door vreedzame middelen en bij onderlinge overeenstemming; Aanvaarding van ontwapenings- en non-proliferatie verplichtingen, aanvaarding van alle afspraken over veiligheid en stabiliteit in de regio; Aanvaarding van de verplichting om alle regionale conflicten en kwesties van "state succession' (vervangen van de ene staatsvorm door de andere) door overleg, arbitrage of overeenstemming op te lossen.

Alleen bij de Bondsrepubliek kunnen gezakte kandidaten een herkansing krijgen, zo maakte Van den Broek duidelijk. “Niet alle lidstaten zijn bereid zich neer te leggen bij een negatief oordeel van de arbitragecommissie”. Maar de Duitse minister Genscher veronderstelde dat de andere lidstaten in januari de Duitse erkenningsbeslissing wel zullen volgen. Dit weekend had Genscher al in een scherpe brief aan VN-secretaris generaal Perez de Cuellar laten merken dat hij van plan was om de hele EG mee te krijgen met zijn plan om Kroatië en Slovnië zo snel mogelijk te erkennen. Daarop zagen Groot-Brittannië en Frankrijk in de Veiligheidsraad af van een confrontatie met Duitsland; de resolutie die uiteindelijk werd aangenomen bevatte slechts de algemene oproep geen “stappen” te ondernemen die de burgeroorlog zouden kunnen verergeren.

Gisteren boekte de Bondsrepubliek een tweede diplomatieke overwinning. In Brussel werd de hele dag fel gestreden over de vermoedelijke gevolgen van een snelle erkenning. Op tafel lag een ongebruikelijk duidelijke waarschuwing van Perez de Cuellar tegen een “ontijdige en selectieve” erkenning. Ook was er een brief op poten van het hoofd van de EG-waarnemersmissie die schreef dat een snelle erkenning van Kroatië “direct levensbedreigend” zou zijn voor de waarnemers. In de vergadering was bovendien Lord Carrington aanwezig, de voorzitter van de vredesconferentie over Joegoslavië. Volgens hem zou erkenning tot een onmiddellijk einde van de conferentie zou leiden. Ten slotte lag er nog de waarschuwing van president Bush tegen selectieve erkenningen van Joegoslavische deelrepublieken zonder alomvattende politieke oplossing van het conflict.

De twaalf liepen onderling bovendien fors uiteen in hun waardering van de vredesinitiatieven tot nu toe. Volgens de Britse minister Hurd was de Haagse vredesconferentie de beste hoop op vrede en moest de EG alles nalaten wat die in gevaar kan brengen. Volgens de Duitsers daarentegen kon er van "Den Haag' toch niets meer verwacht worden. De beste manier om druk op Servië en het federale leger uit te oefenen is volgens hen spoedige erkenning van Kroatië en Slovenië. Zij werden daarin gesteund door de Belgen, Denen en Italianen. Daartegenover stonden de Britten, Nederlanders, Grieken en Spanjaarden die van een snelle erkenning alleen maar schade verwachten voor het vredesinitiatief van de VN.

Dat Joegoslavië uit elkaar is gevallen en de voormalige deelrepublieken ooit door de EG erkend zullen worden stond daarbij niet ter discussie. Het ging vooral om het tijdstip, zo zei een diplomaat. De vergadering ging er gisteravond van uit dat speciaal VN-afgezant Vance met het Joegoslavische leger een aftocht uit Kroatië was overeengekomen, zodra een VN-vredesmacht voet in Joegoslavië zet. Deze vredesmacht zou de EG-waarnemers moeten vervangen. Erkenning voor Kerstmis zou, zo vreesden deze landen dit plan volkomen frustreren en “unfair” zijn jegens de VN. Door wel een vast tijdstip af te spreken voor de "principiële' erkenning, maar deze afhankelijk te stellen van een aantal voorwaarden hoopten de tegenstanders van onmiddellijke erkenning greep te kunnen houden op het gedrag van de strijdende partijen. Bovendien werd zo het EG-front gesloten gehouden. Maar is dit nu toch niet de "ontijdige' erkenning waar Perez de Cuellar tegen waarschuwde? ,Dat moet ieder voor zich beoordelen. Het gaat nu erom van deze maand maximaal profijt te trekken”, aldus Van den Broek.