Banken laten klanten betalen om te betalen

ROTTERDAM, 16 DEC. Veel Nederlanders, gewend aan gratis bankdiensten, zullen komend voorjaar even moeten slikken. De Rabobank maakte vorige week bekend per 1 mei 1992 tarieven in te voeren voor het particuliere betalingsverkeer. Vier miljoen Raboklanten met een betaalrekening zullen moeten betalen om te betalen.

En ze zijn niet de enigen. ABN Amro staat ook op het punt haar klanten tarieven voor te schotelen, de NMB zegt hierop nog te studeren. Alleen de Postbank blijft bij het eerder ingenomen standpunt haar basisdiensten gratis te houden.De beslissing van de banken om tarieven in te voeren komt niet uit de lucht vallen. Al jaren klagen ze erover dat de kosten ervan de baten verre overtreffen. En, erger nog, de groei van die kosten is zonder structurele ingrepen absoluut niet in de hand te houden. Om die reden zijn de banken al sinds 1988 bezig de diensten aan hun zakelijke klanten van prijskaartjes te voorzien. De Rabobank was ook hiermee de eerste, en zegt inmiddels het zakelijk betalingsverkeer kostendekkend te hebben gekregen.

Invoering van tarieven voor betaaldiensten komt de banken op twee manieren goed uit. Ze hebben een sturingsinstrument gekregen, en een vaste bron van inkomsten die niet afhankelijk is van de hoogte van de rente.

Tot nog toe waren de inkomsten uit het betalingsverkeer vooral afhankelijk van de rentestand. Door klanten slechts een fractie (of helemaal niets) van de rente op hun betaaltegoeden uit te keren, verdienden de banken aanzienlijke bedragen. Ook de zogeheten valutering - de wachtperiode bij overboekingen, waarin de bank de rente incasseert - leverde geld op. Daartegenover stonden snel groeiende kosten. Bij een hoge rentestand, zoals in de afgelopen twee jaar, hield dat elkaar min of meer in evenwicht. Maar bij een lage rentestand, zoals in de jaren daarvoor, kostte het betalingsverkeer de banken miljarden guldens.

Behalve dat de banken liever het renterisico bij anderen leggen, hebben ze ook moeite met "kruissubsidiëring'; mensen met hoge tegoeden en weinig transacties draaien nu in feite nog op voor de kosten die mensen met lage tegoeden en veel transacties veroorzaken. Door frequente gebruikers van betaaldiensten individueel aan te slaan voor dit gebruik, is het mogelijk klanten met hoge saldi een betere rentevergoeding te geven.

Het grootste voordeel van de invoering van tarieven is echter dat klanten te belonen of te straffen zijn voor hun betaalgedrag. De meest efficiënte en goedkoopste betaalvorm, de automatische incasso, is daarom gratis gehouden, terwijl de Rabobank voor acceptgiro's en de (nog lastiger te verwerken) handgeschreven girootjes boven een beperkte vrije voet respectievelijk 30 en 50 cent zal vragen.

Konsumenten Kontakt keerde zich onmiddellijk tegen de plannen van de Rabobank. Die gaan de meeste rekeninghouders fors meer geld kosten, meent de consumentenorganisatie. Iedere rekeninghouder betaalt straks al 25 gulden per jaar voor het "Standaardpakket Betaaldiensten'. De Rabobank mag de rente over de tegoeden verhogen met 0,25 tot 0,5 procentpunt, het weegt nauwelijks tegen de basispremie op: pas wie constant 5000 gulden op z'n rekening heeft staan, vindt in de rente voldoende compensatie.

De Rabobank ontkent niet dat de invoering van tarieven haar klanten geld gaat kosten. Maar ze beschouwt dat als onvermijdelijk. Als ze haar verlies op het particuliere betalingsverkeer (370 miljoen vorig jaar) wil verminderen, dan zullen de veroorzakers van de kosten althans een deel moeten betalen.

De Rabo steekt tegelijk de hand in eigen boezem. De geplande maatregelen zullen haar naar schatting ruim 130 miljoen gulden per jaar opleveren. De rest van het verlies denkt ze in 1995 door verhoging van interne doelmatigheid te hebben weggewerkt.

De kritiek van Konsumenten Kontakt dat vooral de mensen met de laagste inkomens (want degenen met de laagste saldi) van de heffingen de dupe worden, is mogelijk juist, maar raakt niet de kern van de zaak. Lage saldi op betaalrekeningen worden ook aangehouden door mensen met een hoog inkomen. Geld dat zij niet direct voor betalingen nodig hebben, wordt doorgesluisd naar een beter renderende spaarrekening.

Waar het om gaat, is dat mensen betalen voor de diensten die ze gebruiken. Dat is ook een gangbare praktijk buiten de bancaire sector. De bedoeling van tarifering is dat mensen hun eigen betalingsgedrag onder de loep nemen en daarop invloed kunnen uitoefenen. Dat het betalingsverkeer doelmatiger kan gebeuren, lijdt ook in de ogen van consumentenorganisaties geen enkele twijfel.

Een kanttekening die bij de Rabo-maatregelen te maken valt, is dat niemand ontkomt aan betaling van de 25 gulden voor het basispakket. De Rabo besloot toch tot invoering van die "abonnementskosten' omdat de bank anders een verdubbeling van het aantal betaalrekeningen voorzag. Het betaalgedrag van de Rabo-klanten mag niet bijzonder efficiënt zijn, het besef dat een tweede betaalrekening een verdubbeling van de beperkte hoeveelheid gratis diensten met zich meebrengt, zou heel snel zijn doorgebroken.

Jussef werkt al twaalf jaar als monteur bij Stork en al had hij toen de pest in over zijn vaders strengheid, nu is hij hem dankbaar. Ik weet zeker dat ik anders ook in dat wereldje terecht zou zijn gekomen.'' Keer op keer waarschuwde Jussef de jongens in het buurthuis (Wij Marokkanen bemoeien ons graag met elkaar''), maar ze lachten hem uit. Als iemand een rondje gaf zei Jussef: Mijn geld krijg je niet, daar heb ik hard voor gewerkt! Veel van die jongens zijn uitgegroeid tot drugsdealers, hopeloze gevallen. Jussef en zijn vrouw hebben veel familie in Nederland. Die zijn allemaal goed terechtgekomen. Maar Nederland is wel achteruitgegaan! Ach'', zegt Jussef weemoedig, de tijd dat de melkboer aan de deur kwam en het wisselgeld op de mat achterliet is voorgoed voorbij!''