Weekoverzicht

In Maastricht is deze week geschiedenis geschreven. De contouren van een Europese Unie zijn nu helder zichtbaar. Met de EPU (Europese Politieke Unie) doen de EG-lidstaten het nog wat voorzichtig aan. Maar de EMU (Economische en Monetaire Unie) en de Europese munt (ECU) komen er zeker, op zijn vroegst in 1997 en op zijn laatst in 1999.

Het Verenigd Koninkrijk blijft aan de zijlijn. Premier John Major bleek een even harde onderhandelaar als Margareth Thatcher, zijn voorgangster. Waar Thatcher vervaarlijk met haar handtasje zwaaide, hanteerde Major zijn geliefde cricketbat. Het gehate "f-word' (federalisme) is onder Britse druk uit de inleiding van het verdrag verdwenen en vervangen door een neutralere term. F....off, luidde een triomfantelijke kop in de Britse sensatiepers.

Ook de sociale paragraaf is uit het verdrag geschrapt. Major en zijn Tories (Conservatieve Partij) wilden de vakbondsmacht die Thatcher via de voordeur naar buiten werkte, niet via de Europese achterdeur weer binnenhalen.

De elf overige EG-landen zullen zonder de Britten toch afspraken maken over zaken als arbeidsomstandigheden, werkuren en gelijke behandeling. Het valt nog te bezien of Groot-Brittannië concurrentievoordeel heeft door niet mee te doen aan Europese regelgeving op sociaal gebied. Potentiële Japanse investeerders laten doorschemeren dat onzekerheid over de Britse deelname aan de EMU ook van invloed is op hun gedrag.

Groot-Brittannië houdt zijn handen vrij bij de monetaire unie. De Britten ruilen het pond alleen in voor de ECU als regering en parlement ermee instemmen. De andere EG-landen verwachten dat het land zich uiteindelijk toch zal aansluiten. Hoe zou anders de Londense City als financieel centrum overeind kunnen blijven?

Ondanks de onoverbrugbare tegenstellingen vertrok iedereen opgewekt uit Maastricht. Premier Major kan door het resultaat van de top met een gesloten partijfront de verkiezingen ingaan. De Franse president Mitterrand kan met de uitgifte van de Europese munt de oppermacht van de harde D-mark enigszins indammen. Bondskanselier Kohl is ook tevreden, want voor toetreding tot de EMU gelden harde financiële voorwaarden. De rest van Europa hoeft volgens Kohl geen angst meer te hebben voor Duitsland, want het land wordt in een Europese Unie ingebed.

Het succes van Maastricht was vooral te danken aan een kunststuk van premier Lubbers. Na het Binnenhof maakte nu ook Europa kennis met de in het Torentje beproefde Lubberiaanse onderhandelingsmethoden. Minister Kok mocht, na maanden sleutelen aan de monetaire unie, ook in het succes delen. Het Nederlandse voorzitterschap heeft zich meer dan gerevancheerd voor de smadelijke afgang op Zwarte Maandag 30 september, toen het ontwerp-verdrag voor de Europese Unie door de andere landen volledig van tafel werd geveegd.

Er ligt volgende week nog een succes voor het Nederlandse voorzitterschap in het verschiet, wanneer 49 landen in de Haagse Ridderzaal het Energie-Handvest (ook bekend als het plan-Lubbers) zullen ondertekenen. Het plan beoogt Westerse investeringen in energiewinning in Oost-Europa en de voormalige Sovjet-Unie te stimuleren.

De onderhandelingen over wereldhandelsliberalisatie in het kader van de GATT (Algemene Overeenkomst over Tarieven en Handel) willen maar niet vlotten. De landbouwsubsidies houden EG en VS verdeeld. Het Nederlandse voorzitterschap lijkt niet in staat vóor 1 januari, wanneer Portugal de hamer overneemt, een oplossing te brengen. Directeur-generaal Arthur Dunkel van de de GATT heeft al aangekondigd in elk geval op 20 december met een ontwerp-akkoord te komen. De 108 bij de GATT aangesloten landen krijgen tot 13 januari de tijd zich hierover te buigen. In de daarop volgende weken moet dan de zes jaar geleden gestarte "Uruguay-ronde' worden afgesloten.

Terwijl in Maastricht de Europese Unie gestalte kreeg, hield de Sovjet-Unie deze week feitelijk op te bestaan. Met de triple alliantie van Brest tussen de Russische Federatie, Wit-Rusland en de Oekraïne, die een gemenebest willen vormen, zette de Russische president Jeltsin zijn Sovjet-collega Gorbatsjov voor het blok. De voorgenomen economische hervorming en prijsliberalisatie zijn door de politieke verwikkelingen met twee weken uitgesteld tot 2 januari.

De Maxwell-affaire neemt steeds bizarder vormen aan. Nu blijkt de overleden Robert Maxwell zelfs zijn eigen zoon te hebben afgeluisterd. Maxwell blijkt ook de aandelenkoers van Maxwell Communication Corporation te hebben gemanipuleerd. Het Britse fraudebureau wil een onderzoek instellen. Eerder werd bekend dat de mediatycoon een greep deed in de pensioenfondsen van zijn beursgenoteerde ondernemingen om gaten in zijn privé-imperium te dichten. De werknemers kunnen mogelijk naar hun pensioen fluiten.

Toch kent het kapitalisme ook gerechtigheid. United Airlines maakte zich meester van de boedel van de failliete luchtvaartpionier Pan Am. Daarmee viste Delta Airlines achter het net. De luchtvaartmaatschappij gaf Pan Am het laatste duwtje naar de afgrond door een financiële toezegging van 25 miljoen dollar in te trekken, kennelijk in de hoop het aantrekkelijke routenet naar Latijns-Amerika op een koopje in te pikken.