Het is bekend dat een grappenmaker in staat is om ...

Het is bekend dat een grappenmaker in staat is om met behulp van de statistiek een verband tussen het geboortencijfer en het aantal ooievaars aan te tonen. Een Engelse grappenmaker, meester William Hartston, heeft gekeken hoe het gegaan is met de deelnemers aan het kampioenschap van de Sovjet-Unie van 1986. Het werd gespeeld in Kiev, de hoofdstad van de Oekraïne. Tijdens het toernooi gebeurde het ongeluk met de kerncentrale in Tsjernobyl. Hartston zag dat alle deelnemers inmiddels hun Elo-rating hebben verhoogd, met een gemiddelde van maar liefst 82 punten per persoon. Het gaf hem aanleiding tot bespiegelingen over de heilzame invloed van een radioactieve wolk op het schaakvermogen, die ik hier maar niet zal navertellen. Een andere conclusie ligt meer voor de hand. Aan het kampioenschap deden schakers mee die aan het begin van hun loopbaan stonden, zodat het logisch was dat ze in de volgende jaren hun rating zouden verbeteren. Op een paar uitzonderingen na waren de grote namen afwezig.

Ooit waren het de sterkste toernooien ter wereld. Wie de vernieuwingen in het schaken wil volgen, moet de partijen van het Sovjet-kampioenschap bestuderen, schreef Kavalek ernstig, en iedereen deed dat. Wie vroegtijdig de hand had weten te leggen op de bulletins van de Centrale Schaakclub van Moskou werd benijd. Het kwam door de harde hand van de bond dat de kampioenschappen zo sterk waren. Geen Sovjet-schaker kon in het buitenland spelen voordat hij de loodzware proef van het landskampioenschap had doorstaan.

Het was dit jaar wel heel moeilijk om het schaakkampioenschap van de Sovjet-Unie te organiseren. Geen machtige bond meer en geen Sovjet-Unie. De organisatoren in Moskou maakten er een open toernooi van, zodat vertegenwoordigers van republieken die zich als onafhankelijk beschouwen toch zonder gewetensbezwaren mee konden doen. De list had nog een redelijk succes. Zo waren er Armeniërs en Russische Letten bij de deelnemers. De Georgiërs hebben van hun eigen autoriteiten de opdracht gekregen niet meer aan dit soort wedstrijden mee te doen.

Veel onbekende namen en juist daardoor wordt het nog eens duidelijk hoe onuitputtelijk het reservoir is waaruit men in die streken kan putten. Er deden nog wel wat gestaalde kaders mee, maar uit niets bleek dat ze sterker zijn dan de mannen van wie bijna niemand nog gehoord heeft. Drejev en Joedasjin, dit jaar nog wereldkampioenskandidaten, op de 31-ste en 44-ste plaats. Tal 47-ste. Sjirov, de nieuwe Tal volgens velen, twaalfde. De nieuwe kampioen is de Armeniër Minasian. Nog niet eens Fide-meester. Onthoud zijn naam. Hij gaat misschien de geschiedenis in als de laatste kampioen van de Sovjet-Unie.

Op het Fide-congres zijn Estland, Letland en Litouwen als nieuwe leden toegelaten. Geen moeilijke beslissing. De landen zijn internationaal erkend en ze waren al lid voordat ze bij de Sovjet-Unie werden ingelijfd. Straks melden de andere republieken zich aan. Hoe kan men ze weigeren? Zonder erkende bond kunnen de schakers niet meer aan het wereldkampioenschap of de Olympiade meedoen. Maar een Olympiade waar de dienst wordt uitgemaakt door tien voormalige Sovjet-republieken, wordt voor de Westerse landen bijzonder onaantrekkelijk. Karpov zei het laatst in een interview: de schakers uit het Westen zullen er aan moeten wennen dat er weinig ruimte voor hen overblijft.

Wit Vaganian-zwart Minasian

1. Pg1-f3 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. g2-g3 b7-b6 4. Lf1-g2 Lc8-b7 5. 0-0 c7-c5 6. Pb1-c3 Lf8-e7 7. Tf1-e1 d7-d6 8. e2-e4 e7-e5 9. Pf3-h4 Pb8-c6 10. Ph4-f5 Le7-f8 11. Dd1-a4 g7-g6

Zie diagram 1

12. d2-d4! Een bekend motief, altijd weer aardig om te zien. Omdat wit zowel na 12...gxf5 13. exf5, gevolgd door 15. dxe5, als na 12...cxd4 13. Pxd4 exd4 14. e5 een geweldige aanval zou krijgen, moet zwart bescheiden reageren. 12...Pf6-d7 13. d4xe5 d6xe5 14. Pf5-h6 Pc6-d4 15. Pc3-d5 Lb7-c6 16. Da4-d1 Lf8-g7 17. h2-h4 Pd7-f8 18. Lc1-g5 f7-f6 19. Lg5-e3 Dd8-d6 20. Ta1-b1 Pf8-e6 Zwart kan niet makkelijk een goede plek voor zijn koning vinden. Kort rocheren gaat niet en aan de andere kant wacht wit hem op met een aanval met b2-b4. Om deze situatie in stand te houden zou wit zijn volgende zet het best met 21. b3 hebben kunnen voorbereiden. 21. a2-a3 Dd6-f8 22. Dd1-d2 Pd4-b3 Want nu kan zwart het lastige paard op h6 verdrijven. 23. Dd2-c3 Pb3-d4 24. Dc3-d2 Pd4-b3 25. Dd2-d3 Pb3-d4 26. Ph6-g4 Geen remise en waarom ook, wit heeft nog steeds behoorlijke kansen. 26...h7-h5 27. Pg4-h2 Df8-f7 28. f2-f4 0-0 29. f4-f5 g6xf5 30. e4xf5 Pe6-c7 31. Le3xd4 c5xd4 32. Pd5-e7+ Df7xe7 33. Lg2xc6 Ta8-d8 34. Lc6-f3 De7-f7 Wit kan de zwarte centrumpionnen redelijk blokkeren en in de zwarte pion h5 heeft hij een aanvalsobject. Maar juist deze aanvalsmogelijkheid wordt hem noodlottig. 35. Dd3-d1 Zo geeft hij, het fantoom van een mataanval najagend, de blokkade geheel op. O, wat zou Nimzowitsch hem de mantel hebben uitgeveegd. De vrijpion is een misdadiger die achter slot en grendel moet worden gezet. Halve maatregelen zoals huisarrest onder toezicht, zijn niet voldoende.'' 35...d4-d3 36. Lf3xh5 Df7xc4 37. Lh5-g6 d3-d2 38. Te1-f1 Td8-d3 39. Kg1-g2 Pc7-d5 40. Dd1-h5 Pd5-e3+ 41. Kg2-h3 Tf8-d8 Het is werkelijk verschrikkelijk wat wit in een paar zetten met zijn stelling gedaan heeft. 42. Tb1-d1 Dc4-e4 43. Tf1-g1 Pe3xd1 44. Tg1xd1 De4-e1 45. Ph2-f1 Td3xg3+ 46. Pf1xg3 Td8-d3 47. Lg6-f7+ Kg8-f8 48. Dh5-g4 Td3xg3+ 49. Dg4xg3 De1xd1 50. Dg3-g2 Hoopt nog op eeuwig schaak na 50...Kxf7 51. Dd5+ 50...Dd1-c2 Nu zit er geen eeuwig schaak meer in en zwart kan afwikkelen naar een eenvoudig gewonnen eindspel. 51. Lf7-h5 Dc2xf5+ 52. Dg2-g4 Df5xg4+ 53. Lh5xg4 f6-f5 54. Lg4-h5 e5-e4 55. Kh3-g3 Lg7-h6 56. Kg3-f2 f5-f4 57. Lh5-d1 f4-f3 Wit gaf op. De zwarte koning komt de vrijpionnen ondersteunen.

Nu een partijtje van het soort dat je vroeger in Sovjet-kampioenschappen niet gauw zou zien.

Wit Sorokin-zwart Maljoetin

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 f7-f5 Met zulke openingen werd je vroeger eerder naar de tinmijnen van Siberië dan naar de vleespotten van het Westen gestuurd. 4. Lf1-c4 e5xd4 5. Pf3-g5 Pg8-h6 6. Pg5xh7

Zie diagram 2

Volgens de theorie is 6. 0-0 veel beter, maar wie kent dat nog? 6...Ph6-g4 7. Ph7xf8 Ke8xf8 8. Dd1xd4 Pb8-c6 9. Dd4-d5 Dd8-e8 10. Pb1-c3 Pg4-f6 11. Dd5-d1 Pf6xe4 12. Pc3-e2 Pc6-e5 13. Lc4-d3 Pe5-g4 14. Ld3xe4 f5xe4 15. Lc1-f4 De8-g6 16. Dd1-d2 Lc8-d7 17. Pe2-d4 Kf8-g8 18. 0-0-0 Ta8-f8 19. h2-h3 Dg6-f7 20. g2-g3 Df7xa2 21. Pd4-b3 Pg4-f6 22. Dd2-c3 Ld7-e6 23. Dc3xc7 Le6xb3 Wit gaf op.