Gaat heen en verzuilt

Als derde generatie immigrant ben ik er dankbaar voor dat mijn grootvader zich na aankomst in Nederland niet hoefde te melden bij zijn zuil. Zijn eerste jaren sprak hij Frans, maar ik heb het hem nooit horen doen. Hij had zich kennelijk zo goed aan Nederland aangepast dat hij niet wilde opvallen.

Ik zie hem nog zitten, ver in de tachtig, met zijn coupe brosse en zijn randloze brilletje. Volkomen thuis in Nederland, maar geen Hollander. De Larousse naast de Natuur & Techniek. Over zijn eigen geschiedenis liet hij slechts bij hoge uitzondering iets los. Hij vond zijn integratie in dit land kennelijk een voorrecht dat hij niet met buitenlandse herinneringen wilde ondermijnen.

Aan hem die nooit een geestelijk of wereldlijk leider raadpleegde, moet ik denken wanneer de minister-president en anderen de immigranten van vandaag oproepen zich in eigen kring te organiseren. Om samen aan Nederland te wennen. En zo nodig door de imam tot de orde te worden geroepen. Want daar gaat het vooral om nu driekwart van de Marokkaanse jongeren in Amsterdam bekend is bij de politie.

Sinds de opmerkingen dit jaar van commissaris Northolt en VVD-fractievoorzitter Bolkestein kan langzamerhand hardop gezegd worden dat veel nieuwe mede-landers - een prachtig woord vol dubbelzinnige gastvrijheid - hun draai hier nog niet hebben gevonden. De behoefte aan een oplossing van de integratie-problematiek' neemt daardoor toe.

Na alle opvangplatforms en opstapprojecten rest nog één beproefde oerformule. Gaat heen en verzuilt'. Minister-president Lubbers stond bij de Algemene politieke beschouwingen tegenover Bolkestein met deze benadering. Hij heeft in zijn verzuilingsadvies steun gekregen van de Rotterdamse socioloog Zijderveld, en sinds dinsdag ook van de staatsrechtgeleerde Lijphart (deze krant, 10 december). A. Lijphart is sinds de publikatie in 1968 van zijn tot standaardwerk uitgegroeide boek over verzuiling en pacificatie in de Nederlandse politiek niet alleen een kenner van de verzuiling. Hij lijkt zich ook te hebben ontwikkeld tot een internationaal pleitbezorger van dit beproefde Nederlandse model voor vreedzame samenwerking van minderheden.

Toen ik in de vroege jaren '80 het toen nog verstarde Zuid-Afrika bereisde, werd zijn naam door juristen van de regering-Botha vol bewondering genoemd. Lijphart, inmiddels hoogleraar in Californië, was kind aan huis in Pretoria. Zijn voorstellen werden gezien als een laatste reddingsboei, apartheid met een internationaal acceptabel juridisch gezicht.

Men hoopte toen nog dankzij het recept-Lijphart op een nieuwe staatsinrichting uit te komen die een soort algemeen kiesrecht binnen iedere ras-groep zou brengen. Met de facto behoud van de bestaande blanke suprematie. Sommigen voorzagen dat die desnoods alleen in enkele geografisch afgebakende gebieden te redden zou zijn.

Het is curieus die zelfde gedachtenwereld nu weer in de Nederlandse discussie tegen te komen. Terwijl hier, mede dankzij Lijpharts verhelderende boek, het inzicht vrij algemeen is ingeburgerd dat de verzuiling cruciaal was voor de ontwikkeling in deze eeuw, maar haar werk heeft gedaan. We horen al weer jaren over secularisatie, leeglopende kerken, verbrokkelde zuilen en de individualisering van de burger.

Bij het CDA heeft men het maatschappelijke organisatie- en beheersvacuüm sindsdien trachten op te vullen door het begrip maatschappelijk middenveld' ingang te doen vinden. Maar niemand weet echt wat dat betekent. Natuurlijk zijn er nog steeds allerlei organisaties en verenigingen, natuurlijk is de verwachting dat de overheid' alles wel regelt, overspannen. Dat wil nog niet zeggen dat er ook echt een middenveld s.

De kruisverenigingen zijn op één hoop geveegd, een voormalig katholiek hospitaal is niet te onderscheiden van een diaconessen-huis. En een christelijke school is maar een heel klein beetje christelijker dan een openbare. Vraag de dominees trouwens maar eens hoe het met hun kerk en hun eigen geloof gaat. Vaak zijn ze buitengewoon sociaal ingestelde en aardige mensen, maar dat is niet exclusief.

En nu moeten die Turken en Marokkanen, die niet terug blijken te gaan na gedane arbeid maar hun familie hier heen halen, opeens met Lijphart in de hand een zuil oprichten. Moet er dan een Marokkaanse Metaalbond komen? Een koepel voor Turkse scholen? En een IPN, een Islam Partij Nederland?

Pater Joop Stolk probeerde drie en een half jaar in de Haagse Spoorwijk het beste van alle benaderingenn te combineren. De wijk, waar van oudsher arbeiders wonen, is sinds een aantal jaren sterk Marokkaans, Turks en Surinaams geworden. Stolk had avond aan avond, nacht na nacht overlast van Marokkaanse jongetjes, die zijn kerk belegerden, ook als er dienst was. Hij probeerde alles, iedereen was welkom, ook de Turkse imam. Bij een hindoestaanse dienst kon het aantal bezoekers oplopen tot duizend. Bij zijn oude achterban zette het kwaad bloed dat Maria bij die gelegenheid een sari droeg. Meer integratie kon Stolk niet organiseren. Totdat zijn kerk op een nacht afbrandde. Noch de ene noch de andere zuil, noch de verbroedering van de zuilen, had kunnen voorkomen dat desoriëntatie en vernielzucht het wonnen. Stolk besloot terug te gaan naar Zuid-Frankrijk waar hij jaren had gewerkt in Marseille - geen stad zonder immigratie en maatschappelijke rafels.

Maandag heeft de Tweede Kamer uren met minister Dales gesproken over minderheden. Het ging vooral over het nationale minderhedendebat. Volgens de minister is dat eigenlijk al begonnen en moet het vóór de volgende zomer zijn afgerond, al denkt niemand dat na die tijd alles opgelost en geregeld is.

Dat lijkt een wat bleke samenvatting van een uitgebreide commissie-vergadering. Niemand kan beweren dat het een eenvoudig onderwerp is, maar de omzichtigheid waarmee daar werd gesproken was heel bijzonder. De bijeenkomst leverde vrijwel geen nieuws op. Ik heb het hele woordelijk verslag er op nagelezen. De berichtgeving was adequaat geweest.

Geen woord in de Kamer over de realiteitswaarde van de nieuwe verzuilingsgedachte. Vrijwel geen poging kaf en koren te scheiden in berichten over te verwachten immigratiestromen naar Europa. Een week na de tram en de Hema een grote boog om de criminaliteit onder minderheden, waar wel degelijk onderzoek naar wordt gedaan. Vuurtjes moeten niet opgestookt worden, maar als ze al branden helpt negeren niet.