Bondskanselier Kohl niet blind voor de problemen in de CDU

BONN, 14 DEC. Is de CDU onder voorzitter en kanselier Helmut Kohl eigenlijk weer geheel een piramidale kanselierspartij, zoals zij dat ooit onder Konrad Adenauer al was? Met het partijvolk en de Bondsdagfractie als applausmachines? Heeft zij onder Kohls formidabele machtspositie ruimte voor programmatische vernieuwing, voor een creatief politiek debat, voor een gevarieerd pakket dat een grote volkspartij op langere termijn ook kansen geeft bij het groeiende legioen Duitse zwevende kiezers?

Kan de CDU, na de electorale succesnummers die zij vorig jaar beleefde na haar fusie met de gelijknamige, Oostduitse Blockflöten-partij, die veertig jaar met de SED samenwerkte en een overeenkomstige “last uit het verleden” meedraagt, zichzelf in Oost-Duitsland nu ook omvormen tussen ambitieuze jongere generaties en de oude kaders' van vroeger? En kan, of wil, Kohl, gevierd als eenheidskanselier' en van nature hoogst wantrouwend en wraakzuchtig jegens CDU-vernieuwers, daarvoor genoeg ruimte laten?

Die vragen zijn natuurlijk niet geagendeerd op het tweede congres van de CDU sinds de Duitse eenwording, dat van vandaag tot en met dinsdag bijeenkomt in het Oostduitse Dresden. Maar zij spelen een grote rol achter de officiële punten op de agenda. Dat te meer omdat de partij-interne catalogus een hele lijst van deze en dergelijke problemen kent. De partij is oververtegenwoordigd onder oudere kiezers, haar aanhang onder vrouwen en jongeren is klein.

Achter de 61-jarige Kohl is een hele serie CDU-politici bovendien min of meer afgebrand, soms door toedoen van de kanselier zelf. De lijst slachtoffers reikt van Bondsdag-voorzitter Rita Süssmuth en de vroegere secretaris-generaal Heiner Geissler tot de gesneuvelde deelstaatpremiers Albrecht (Nedersachsen), Wallmann (Hessen), Späth (Baden-Württenberg) en Wagner (Rijnland-Palts).

Ja, zelfs de sinds de Duitse eenheid van vorig jaar zo grote almacht van de kanselier uit Oggersheim (bij Ludwigshafen) raakte de afgelopen weken enigszins aangetast. Dat bleek een paar weken geleden, toen de Beierse zusterpartij CSU liet weten dat zij niet gediend was van aan Kohl toegeschreven plannen om over een paar jaar in plaats van de aftredende CDU'er Richard von Weizsäcker een SPD'er (premier Rau van Noordrijn-Westfalen of de gewezen partijvoorzitter Hans-Jochen Vogel) dan wel een een FDP'er (minister Genscher) bondspresident te laten worden.

Van opstandigheid moest Kohl drie weken geleden ook iets merken in de Oostduitse deelstaat Brandenburg, waar de regionale partij-afdeling een opvolger voor de afgetreden vroegere DDR-premier Lothar de Maizière moest kiezen. Kohl, en zijn secretaris-generaal Volker Rühe, hadden weken gelobbied tegen de 49-jarige linkse' vakbondsbestuurder Ulf Fink en vóór de 37-jarige minister Angela Merkel, die uit de Oostduitse burgerbeweging afkomstig is. Dat bleek dus niet te werken bij de CDU-Ossi's, die in mevrouw Merkel een vertegenwoordigster zagen van de jongere generatie die hen “wegens gisteren” uit hun lokale en regionale functies wil verdrijven. Fink kreeg 121 stemmen, Angela Merkel slechts 67.

Blind voor de veelbeschreven CDU-problemen is Kohl in zoverre niet dat er de laatste maanden op een aantal belangrijke plaatsen zoiets als een wisseling van de wacht is geweest. Daarbij lijkt de kanselier-regisseur als het ware de eerstvolgende CDU-generatie te willen overslaan. Zijn kroonprins' Wolfgang Schäuble, de nieuwe fractieleider in de Bondsdag, is 49 jaar, Friedrich Bohl, de pas benoemde kanselarij-minister, 46, Jürgen Rüttgers, de nieuwe Geschäftsführer van de CDU-fractie in de Bondsdag, 40. Schäuble en Rüttgers hebben alvast aangekondigd dat zij hun fractie een onafhankelijker eigen' profiel willen geven ten opzichte van de regering (lees: ten opzichte van de kanselier). Bovendien is de commissie die de CDU moet helpen aan een nieuw beginselprogramma samengesteld uit dertigers en veertigers. Zoals bij voorbeeld Arnold Vaatz, nu kanselarijchef, dadelijk milieuminister in Dresden, die begin '90 overstapte van de burgerbeweging Neues Forum naar de Ost-CDU en daarin geldt als leider van een vernieuwingsgezinde groep jongeren.

Het CDU-congres in Dresden moet uitdrukkelijk in het teken staan van solidariteit met de Oostduitsers. In de praktijk is dat af en toe moeilijk wegens de politieke werkelijkheid in de vroegere DDR. In vier van de vijf deelstaten daar regeert de CDU. In Saksen moest premier Biedenkopf, geen vriend van Kohl trouwens, zich juist vorige week als Wessi ook laten kiezen als regionaal partijvoorzitter omdat zijn voorganger te nauwe banden met de SED had onderhouden. In Saksen-Anhalt moest de Westduitser Münch om dezelfde reden premier Gerd Gies komen vervangen. In Thüringen gaat geen week voorbij zonder dat premier Duchac in de landdag aan zijn vroeger vrij warme verhouding met het SED-regime wordt herinnerd.

Angela Merkel, minister voor familiezaken in Bonn en door Kohl snel in het eerste partijgelid geschoven, krijgt op het congres in Dresden een herkansing na haar nederlaag in Brandenburg. Zij is er opnieuw kandidate voor de opvolging van Lothar de Maizière, namelijk dit keer voor het vice-voorzitterschap van de CDU in heel Duitsland. Voor Helmut Kohl is de komende dagen waarschijnlijk de belangrijkste vraag of en, zo ja: met welke meerderheid, zijn jonge favoriet wordt gekozen.