Onzekerheid bij lotenverkopers

AMSTERDAM, 13 DEC. Naast kranten, rookwaar en Griekse wijn verkoopt N. Stouratis al 24 jaar staatsloten. Achter de toonbank van zijn kleine tabakswinkel in de Amsterdamse De Clercqstraat zegt Stouratis, grote wolken sigarerook uitblazend, dat de verkoop van staatsloten er de laatste tijd “niet beter op wordt”. Verkocht hij tien jaar geleden nog zo'n 1000 loten per maand, nu verkoopt hij de helft.

Stouratis schrijft de daling toe aan de uitbreiding van het aantal verkooppunten, waarmee de Staatsloterij in 1985 is begonnen. “Vroeger was mijn positie riant, maar nu kun je in ieder postkantoor loten kopen”, zegt hij mismoedig. “Bovendien betekent de verzelfstandiging van de Staatsloterij dat ik er financieel op achteruit ga.”

Als verkoper van staatsloten was Stouratis "kashoudend ambtenaar' in dienst van de overheid, maar nu de Staatsloterij wordt omgezet in de Stichting Exploitatie Nederlandse Staatsloten houdt dit dienstverband op en wordt hij zelfstandig ondernemer. In de toekomst krijgt hij per lot ƒ 1,28 provisie, 28 cent meer dan nu, maar “dat weegt niet op tegen de premies die ik voortaan zelf moet betalen”. Tot nu toe waren verkopers van staatsloten verzekerd via het ziekenfonds. Ze moeten nu een particuliere verzekering tegen ziektekosten afsluiten en ook premie betalen voor de verzekering van de loten.

De staatsloten krijgt Stouratis aan het begin van de maand toegezonden. De verkoop begint pas te lopen na de trekking van de voorgaande maand, twee weken later. Als de nieuwe loten binnen zijn, maakt zijn vrouw "straatjes', series van tien loten met alle eindcijfers van een tot nul. “In het postkantoor krijg je, als je om een straatje vraagt, opeenvolgende loten. Wij zorgen ervoor dat ook het op één na laatste cijfer varieert. Een heel gezoek, maar het is aardiger voor de klanten.”

De meeste mensen die bij Stouratis loten kopen zijn vaste klanten. Ze kopen voor bedragen die variëren van vijf gulden, voor eenvijfde lot, tot 250 gulden, de prijs van een straatje. “Ik heb een archiefje met daarin de namen van de klanten voor wie ik iedere maand loten reserveer”, zegt mevrouw Stouratis. “Als ze vergeten hun loten te halen bel ik even om ze er aan te herinneren.” Zelf spelen de tabakswinkelier en zijn vrouw ook iedere maand mee.

Grote prijzen vallen onder Stouratis' clientèle ongeveer eens per jaar. “Vorig jaar won een klant de kwart miljoen. Ze belde ons in paniek om te vragen waar ze het geld kon afhalen.” Prijzen boven duizend gulden worden uitbetaald op het hoofdkantoor in Den Haag.

Nederland telt 3000 verkooppunten van staatsloten. Tot voor kort werden de loten verkocht door "collecteurs', voor wie de verkoop de enige bron van inkomsten was, en "debitanten', winkeliers die de verkoop als bijverdienste hebben. Het beroep van collecteur is begin dit jaar afgeschaft. Ruim 1450 tabakszaken en kapperswinkels en 1500 postkantoren verzorgen nu de verkoop. Eind 1992 moet het totale aantal verkooppunten 4000 zijn. Daarnaast kunnen loten per bank of giro worden gekocht.

Er zijn nog zestig "thuisverkopers' zoals H.J. Gumpert in Schiedam. Zij is secretaris van de Vereniging van Debitanten der Staatsloterij, een soort vakbond voor lotenverkopers. Gumpert is fel tegen de verzelfstandiging. “Nu zijn we ambtenaar in dienst van het ministerie van financiën en kunnen tot ons pensioen in dienst blijven. Het nieuwe contract loopt maar voor een periode van vijf jaar.”

Ook Gumpert verwacht financieel nadeel. “De provisie is nu ƒ 1,00 per lot en de Staat betaalt 28 cent sociale lasten en werkgeverspremie. In de toekomst krijgen we ƒ 1,28, maar daar moeten we BTW en andere premies over gaan betalen.”

Volgens De Staatsloterij mag de nieuwe regeling niet onvoordelig zijn voor de verkopers. “Per individuele verkoper wordt bekeken of het betalen van BTW betekent dat hun inkomen daalt”, aldus een woordvoerster. “Als dat zo is krijgen ze meer provisie. Bovendien, als het moederbedrijf zelfstandig is, krijgen we meer commerciële ruimte. We kunnen dan beter concurreren, waardoor de inkomsten zullen stijgen. Ook komen er steeds meer verkooppunten zodat het lot herkenbaarder wordt en meer loten verkocht zullen worden.”

Stouratis denkt daar anders over: “Mensen die vroeger hier hun loten kochten nemen ze nu mee als ze toevallig in het postkantoor zijn. Zo verlies ik klanten, want ze geven hun geld maar een keer uit.”