Ad Willemen Ad Willemen, galerie Hommage, ...

Ad Willemen Ad Willemen, galerie Hommage, Kerkstraat 142, Amsterdam. T-m 11 jan. Wo t-m za 12-17u. Prijzen ƒ 650-1100. Boek: Het geheime oeuvre van Ad Willemen. Prijs ƒ 50,-.

Jos Bongers Jos Bongers, Casco kunstinitiatief, Oude Gracht 366, Utrecht. T-m 22 dec. Wo t-m zo 12-17.30 u.

Portable Gallery Multiples, Portable Gallery, Torensluiskelder (t.o. Singel 165a), Amsterdam. T-m 19 dec. Wo t-m za 13-17u. Prijzen: ƒ 500-6000.

Ad Willemen

Niemand wist het, tot er brand in zijn atelier uitbrak. Toen moest hij de deuren van zijn speciale kamer wel voor ongenode gasten openen. Daar lagen stapels van duizenden tekeningen, studies van naaktmodellen. Vrijwel elke week sinds 1962 maakte de Tilburgse graficus Ad Willemen zulke schetsen. Als oefening, als basis soms, voor meestal abstracte, kleurrijke etsen, waarmee hij bekend werd.

Maar bijna niemand had deze naaktschetsen ooit gezien. Ze waren Willemens "geheime oeuvre', zoals ze nu genoemd worden in het fraaie boek dat is verschenen ter gelegenheid van de eerste expositie van zijn erotische tekeningen in de Amsterdamse galerie Hommage.

Vele tekeningen werden door de brand beschadigd. Er daalde roet op de prenten neer en de randen waren zwart verschroeid. Ad Willemen: “Wegens die brandschade heb ik al die tekeningen nog eens bekeken. Ik had wel het plan er ooit iets van te laten zien, maar nu ik en anderen ze weer zagen, vond ik dat er wel een aantal van getoond mocht worden. Ze waren spannend, "warm' genoeg.”

Hij heeft geen ongelijk. Met losse, maar trefzekere potloodlijnen schetst Willemen prachtige naakten. Ze hebben een frisheid die je ook in Japanse prenten wel aantreft.

Op sommige tekeningen heeft de brand nog zichtbare sporen achtergelaten, zoals de abrupte afsnijdingen van het papier, waar verkoolde randen zijn weggesneden. En op sommige plaatsen in de voornamelijk zwart-witte tekeningen zitten egaal grijsgetinte vlakjes. “Ik heb met gum veel roet verwijderd, maar soms vond ik het mooier grijze tonen te laten staan,” vertelt Willemen.

Ook in het boek met 54 tekeningen zijn sommige van die tekeningen waarop de kunstenaar roet heeft laten zitten, opgenomen. Op de expositie hangt vooral recent werk, terwijl in het boek de ontwikkeling van Willemen als modeltekenaar beter is te volgen. Voorin staat een traditionele, wat stijve schets van een staand naaktmodel. Al snel zie je de lijnvoering, via penseel naar potlood, ongedwongener en sensueler worden. Maarten Beks en Ed Schilders schreven inleidingen bij de tekeningen in het boek.

Ad Willemen, galerie Hommage, Kerkstraat 142, Amsterdam. T-m 11 jan. Wo t-m za 12-17u. Prijzen ƒ 650-1100. Boek: Het geheime oeuvre van Ad Willemen. Prijs ƒ 50,-.

Jos Bongers

De bezoeker stapt een sprookjesachtige ruimte binnen bij het kunstenaarsinitiatief Casco in Utrecht. Niet dat er elfjes of kabouters te zien zijn. Jos Bongers heeft met honderden dunne, holle buizen van glas, diaprojectoren en een wand met gaten een bijzondere ruimte geschapen. De sfeer krijgt iets breekbaars door de dunne buizen van glas, die bijna tot het plafond reiken en transparante wanden vormen. Hierop worden dia's geprojecteerd die alleen onder een bepaalde hoek op de glasbuizen zijn te zien. Ik heb een dia kunnen ontdekken van een man die naar iets staat te kijken.

De diaprojectoren zijn de enige lichtbronnen in de verder verduisterde ruimte. Op de witte muur is een dia van een klein blond jongetje te zien, vlak naast een uit glazen buizen opgebouwde kast, waarin keurig schoon, opgevouwen, witte handoeken liggen. De sfeer wordt er nog schoner, lichter en breekbaarder door.

Het kunstenaarsinitatief Casco bestaat nu ruim anderhalf jaar. Het is opgezet door Ella Derksen, Els Kuijpers en Charlotte Lingen, afkomstig van de beeldende-kunstafdeling van de Utrechte lerarenopleiding. Wat er het eerste jaar in de nieuwe ruimte is tentoongesteld, hebben ze samengevat in een overzichtelijk mapje dat door de directeur van het Centraal Museum Sjarel Ex werd gepresenteerd.

Hoewel het niet een echt "programmapunt' is, brengt Casco veel werk van jong talent. Zo debuteerde, althans in Nederland, de afwisselend in New York en ons land werkende Lily van der Stokker in Casco. Van der Stokker maakt als "therapie voor de kunstwereld' heel lieve, kinderlijke tekeningen en muurschilderingen. Ze lijken op de krabbels van meisjes van dertien in hun agenda: veel bloemetjes, en woorden als "hoi' en "ja'. “In de kunst worden lief zijn en aardig zijn altijd ontkend,” zegt ze in een recent interview in het kunstblad Metropolis M. Casco bood haar de ruimte voor haar flower-power-achtige antwoord daarop.

Jos Bongers, Casco kunstinitiatief, Oude Gracht 366, Utrecht. T-m 22 dec. Wo t-m zo 12-17.30 u.

Portable Gallery

Als een soort luis in de kunstpels springt de stichting Portable Gallery door Nederland. Leegstaande ruimtes, die geschikt zijn om kunstwerken in te exposeren, zoals winkelpanden en watertorens, worden door de stichting tijdelijk ingericht tot galerie. Na exposities in Den Haag, Haarlem, Bergen en Den Helder, duikt de Portable Gallery nu in Amsterdam op. In de enkele maanden leegstaande Torensluiskelder (van galerie Forum, tegenover Singel 165a) exposeren twintig kunstenaars werken in oplage.

Er zijn werken van min of meer bekende kunstenaars bij, zoals een vrolijk beschilderde schaal van Christie van der Haak, of een in epoxy gegoten aquarel van Ad de Jong, een van de oprichters van het Amsterdamse kunstenaarsinitiatief Warmoesstraat 139. Van de kunstenaar die na veel strubbelingen in Den Haag het homomonument gaat ontwerpen, Theo ten Have, is een klein ijzeren sculptuurtje opgenomen. Het ziet eruit als een fonteintje, waarbij geen water maar gestold ijzer uit de schalen lijkt te lopen. Een van de oprichters van de Portable Gallery, Bob Mayo, laat een poëtisch object zien: een met bloemstempeltjes bedrukte enveloppe van lood met een zilveren "brief' erin.

Het duurste werk op de expositie (zesduizend gulden) is een vierkant brok marmer, waarop een tv-schermpje is geschilderd. Er steekt een antenne uit en het geheel staat op een accu: Stone TV is de titel. Dit werk van het duo Madelon Hooykaas en Elsa Stansfield is geen multiple, "maar het idee is een multiple', aldus Hugo van Valkenburg van de Portable Gallery: “De kunstenaressen stellen zich voor dat er over de hele wereld een netwerk van dit soort stenen tv's ontstaat. Vandaar dat we het hebben opgenomen.”

De Portable Gallery bestaat nu ruim een jaar en breidt haar activiteiten nog steeds uit. De stichting is van plan volgend jaar een groot boek over kunstenaarsinitiatieven in Nederland uit te geven. Er zullen dan ook nog meer exposities in de Torensluiskelder zijn te zien.

Multiples, Portable Gallery, Torensluiskelder (t.o. Singel 165a), Amsterdam. T-m 19 dec. Wo t-m za 13-17u. Prijzen: ƒ 500-6000.