Sociale "zekerheid'

Bijstandswet, ziektewet, ziekenfondswet, werkloosheidswet, arbeidsongeschiktheidswet, vormen de ruggegraat van onze sociale zekerheid.

Een goed dat behouden moet blijven. GSD, GAB, GAK en GMD zijn de belangrijkste instanties waar men dan mee te maken krijgt. Hoe functioneren die? Wat ervaart iedereen onder de welstandsgrens die geen inkomen of werk (meer) heeft, zich ziek meldde of om een andere reden niet op het werk verscheen? Vooral twee dingen: controle en - naarmate de maanden verstrijken - het langs elkaar heenwerken van die instanties.

Nu ziekteverzuim en langdurige arbeidsongeschiktheid weer een politiek item zijn, valt dat langs elkaar heenwerken op. De GSD is gemeentelijk, het GAB gewestelijk en heeft dus niets met dat gemeentelijke te maken, het GAK is een organisatie van een aantal bedrijfsverenigingen en de GMD een landelijke half-overheidsinstelling. Geen wonder dat van een heropname in het arbeidsproces weinig terecht komt. Vermoedelijk ook niet als het bedrijf meer moet gaan betalen bij een gemiddeld hoger arbeidsverzuim en de betrokken werknemers de eerste dagen daarvan moeten inruilen voor hun ATV.

Uit een oogpunt van economisch management is dat een geldverslindende verknipping: duizenden ambtenaren leveren een veel te klein rendement. Van onderop gezien vormen zij voor elke langer durende afwezige een ergerniswekkend bureaucratisch doolhof dat te weinig steun biedt hoewel men financieel van hen afhankelijk is en dus moet doen wat wettelijk vereist is. Zoals het ondergaan van die controles. Controles komen altijd neer op onderzoek en gesprekken. Ik vermoed dat daarbij halve waarheden de boventoon voeren.

Voor de financiële sanering van onze sociale zekerheid, valt van controles minder te verwachten dan van een reorganisatie van de uitvoerende instanties. Deze moeten worden ontzuild. Verticale structuren moeten plaatsmaken voor horizontale. Dan pas zal het voor wie er een beroep op moet doen, mogelijk worden om zonder vrees voor de financiële gevolgen de kaarten op tafel te leggen zoals ze zijn. Controles zijn dan niet zozeer van belang voor het inkomen van wie ze behoeven, maar voor het bijstellen van de koers die de uitvoerende organen moeten volgen om aan hun wettelijke doelstellingen te kunnen voldoen. Hoe zo'n horizontalisering verwerkelijkt kan worden, weet ik niet. Het zal de opdracht aan een staatscommissie lonen.