Rekenen

Zo, klaar: het schoolonderzoek is nagekeken. Van 1080 vragen gemaakt door 45 leerlingen staan de scores, getallen tussen 0 en 5, op een lijst. Ze moeten alleen nog opgeteld worden, uit het hoofd.

Dat komt door Bos. Bos was het Hoofd der Lagere School D - zo heette de school. Bos was een rijzige donkere man met een ijzingwekkend doordringende blik waarmee hij voortdurend rondbliksemde. Met H., die een jaar eerder bij Bos in de zesde zat, verschil ik van mening over de didactische en andere kwaliteiten van Bos. Volgens H. was Bos fascistoïde met zijn walgelijke verhalen over het superieure Friese ras, ook van toepassing op de ondersoort van de zwarte Friezen, waartoe Bos zelf behoorde. Bos onderkende H.'s kwaliteiten niet en H., nota bene een toen nog witblonde en dus veel raszuiverder Fries, zat dus niet aan de raamkant en mocht geen toelatingsexamen voor de HBS doen.

Bos had geen gelijk want H. is per slot van rekening niet met veel moeite maar wel na veel jaren een alleszins verdienstelijk ingenieur geworden, hoewel H. het woord verdienstelijk wel als een belediging op zal vatten.

Goed, Bos was een fascist, maar ik was gek op de zaterdagochtend, als hij uit zijn doordringende zwarte Friese hoofd prachtige verhalen over de geweldige prestaties van Friezen vertelde. Ik leerde bij Bos hoofdrekenen. Soms dicteerde hij: 3... plus 11... gedeeld door 2... plus 8, en zo tientallen bewerkingen achter elkaar.

Hier is een stukje van de schoolonderzoek cijferlijst.

3-4-2-4-3-1-3-3-3-4-2-1-3-3-4.

Ik reken uit mijn hoofd: 3+4=7, +2=9, +4...

NEE. Zo reken ik niet. Ik reken anders, in twee lagen:

(3+4+2) negen, (+4+3+1=8) zeventien, (+3) twintig, (+3+3+4=10) dertig, (+2+1+3+4=10) veertig, (+3=) drieënveertig.

De uitgeschreven getallen spreek ik uit. Deze bereken ik door steeds de totalen tussen haakjes toe te voegen. Dat is de bovenste laag. Maar terwijl ik dat getal uitspreek grijp ik met mijn ogen naar voren, verder in de rij, grijp twee, drie kleine getallen bij elkaar, voeg ze snel samen, het is geen optellen, tot een subtotaal, en ben nu klaar om dit subtotaal bij het vorige op te tellen.

Wat hier cursief staat is mijn tweede rekenlaag. Deze twee rekenlaag werkt anders dan de eerste, sneller. Deze laag blijft in het gebied rondom het getal tien. Voor deze bewerkingen heb ik slechts een klein deel van de microprocessor in mijn hoofd nodig. Ik streef vooral naar combinaties leidend tot tien en spring zelfs in de rij vooruit om dat te bereiken. Daarom sla ik de gecursiveerde 3 aan het eind over.

Deze rekenmethode is niet aangeleerd, maar een niet onderdrukbare neiging. De methode vergt meer concentratie maar minder uithoudinsvermogen en is vooral sneller. Probeer eens, rekent u ook zo? Of ben ik gek?

Als denkprocessen zo ingewikkeld zijn, duurt het nog jaren voor we iets van ons denken begrijpen. Het duurt nog veel langer voor we een flauwe notie hebben hoe we iets moeten leren, hoe we het zelf moeten leren, hoe we het anderen moetenb leren. Bos kwam net kijken als docent, dat zei H. al. H. staat voor Heero, Friezen hebben ook mooie voornamen.