Nog een kans in 1991

HET NIEUWE Europa van Maastricht is met gepaste voorzichtigheid ontvangen.

In nationalistische kringen in Londen dreigde even een gevoel van triomf door te breken, maar die emotie bracht verder niemand op de been. De "overwinning van Major' is immers niet meer dan een vermomming voor de politieke notie van de elf partners. Europa's leiders zijn vooral politici en zij kennen de eerste, weliswaar ongeschreven, wet van de communauteit uit hun hoofd: gij zult geen aandeel hebben in de politieke ondergang van een van uw collega's. Major had niet zonder dit kerstpakket van de boorden van de Maas kunnen terugkeren zonder zijn politieke leven op het spel te zetten. De goedgemutstheid van de anderen onderstreept dat zij een zorg minder hebben: als Major straks de verkiezingen toch nog verliest, wassen de partners hun handen in onschuld.

Dat er geen juichstemming over het Verdrag van Maastricht is ontstaan heeft een begrijpelijke oorzaak. Het resultaat - hoe "onomkeerbaar' er ook op één Europese munt wordt afgestevend - maakt een rommelige indruk, een indruk die bij nadere bestudering slechts wordt bevestigd. De teksten zelf kondigen de nodige interpretatiegeschillen aan waarvan de eerste, over de betekenis van de paragrafen over buitenlandse en veiligheidspolitiek, zich al in het conferentie-oord manifesteerde. Het is als vanouds. Verdragen heffen geen geschillen op, zij trachten ze slechts te kanaliseren. Verder is het aan de toekomst welke uitleg uiteindelijk het zwaarste gewicht zal moeten worden toegekend.

DE EXISTENTIËLE crisis in wat tot voor kort de Sovjet-Unie mocht worden genoemd, accentueert de betrekkelijkheid van het Maastrichtse resultaat. Een Gemeenschap die het in een relatief beperkte crisis als de Joegoslavische heeft moeten laten afweten, is kansloos ten opzichte van de gigantische vraagstukken die verder naar het Oosten opdoemen. Het is dan ook zaak het geëxperimenteer met "zuiver' Europese oplossingen op te geven en samenwerking te zoeken met machten die enig gewicht in de schaal kunnen leggen. Voorzover het om beantwoording van een onmiddellijke bedreiging van de eigen veiligheid zou gaan, staan gelukkig nog de Atlantische structuren ter beschikking. Voorzover het een poging tot bezwering van de financieel-economische chaos betreft is het overduidelijk noodzakelijk Japan nauwer bij het samenwerkingsverband te betrekken.

De Gemeenschap wordt overigens nog dit jaar een uitnemende gelegenheid geboden om boven zichzelf uit te groeien. Zij is door haar partners in de Algemene Overeenkomst over Tarieven en Handel uitgenodigd om 1991 te maken tot het jaar waarin verdere verruiming van de handel mogelijk werd. Daartoe zal zij belangrijke concessies moeten doen op het vlak van de befaamd-protectionistische communautaire landbouwpolitiek. Een geslaagde "Uruguay-ronde' zou niet alleen een gunstig voorteken zijn voor de onderlinge betrekkingen in de wereld in het algemeen, maar ook een ingrijpende verlichting inhouden van de last die alle zwakke landen in Oost en Zuid hebben te torsen. Besluiten nemen voor 1999 is één ding, maar dat is geen reden om 1991 verder onbenut te laten passeren. Het Nederlandse voorzitterschap is nog niet ten einde.