Ervaringen van vrouwen die pas later moeder werden; "Ik dacht: een kind kan altijd nog'

Wat vreselijk die zeurderige snottebellen, dacht Joke toen ze 24 was en haar vriendinnen zag rondsjouwen met jonge kinderen. Op hun beurt waren die jaloers op Joke als zij rustig een avond kon doorzakken, exotische reizen maakte en nooit met jengelende peuters naar het consultatiebureau hoefde.

Al jong wist Joke dat ze het krijgen van kinderen zou uitstellen. Toen ze dertien was liep ze achter de kinderwagen met daarin haar tweelingbroer en -zuster: het tiende en elfde kind van haar moeder. “Toen dacht ik al: dat nooit. Pas na mijn 32ste voelde ik broedgedrag, wilde ik in iedere kinderwagen kijken.” Vier jaar later werd haar dochter Machteld geboren. “Ik heb onmiddellijk mijn baan opgezegd. Al haar stapjes en lachjes wilde ik meemaken.”

Joke was ruim 35 toen haar eerste kind werd geboren. Was ze daarmee in 1973 nog een uitzondering, tegenwoordig kiezen Nederlandse moeders steeds later voor kinderen. Deze ontwikkeling, aanvankelijk vooral gesignaleerd bij hoger opgeleide vrouwen, doet zich nu voor bij alle vrouwen, ongeacht hun opleiding. In de afgelopen twintig jaar is de gemiddelde leeftijd waarop vrouwen hun eerste kind krijgen gestegen met drie jaar tot 27,6. Nergens ter wereld worden vrouwen zo laat moeder als in ons land.

In zijn onlangs gehouden oratie "Zwanger worden in de 21ste eeuw: steeds later, steeds kunstmatiger' waarschuwt de vrouwenarts E.R. te Velde dat uitstel van zwangerschap ongewild afstel kan betekenen. Met het vorderen van de leeftijd neemt de kans op de geboorte van een levend kind af. Op het 35ste levensjaar is de kans tot de helft gedaald en op het 38ste tot een kwart.

“Ik heb altijd wel het vage gevoel gehad dat ik ooit kinderen zou willen, maar ik wilde eerst mijn studie afmaken en leuke dingen doen, veel van de wereld zien. Een kind kan altijd nog, dacht ik.” Marian is nu 44, haar dochter Tessa is vijf, haar zoon Rutger drie. “Bovendien wilde ik een perfecte relatie hebben, voordat ik aan kinderen begon. Toen ik alles bij elkaar had geveegd, studie, avonturen en man, was ik 38. Ik besefte dat ik toen ook naast het net kon vissen, want de kans op kinderen neemt na je 30ste af. Dat had ik jammer gevonden, maar het had mijn leven niet bedorven. Kinderen zijn voor mij echt niet alleenzaligmakend.”

Te Velde schrijft de uit- en afstel van zwangerschap toe aan de toenemende emancipatie van man en vrouw. Een proces dat in een stroomversnelling is geraakt sinds de pil werd gelegaliseerd in 1969. Hij signaleert dat het in Nederland met ouderschapsverlof en kinderopvang droevig is gesteld, waardoor het moeilijk is om het moederschap met een baan te combineren.

Marian werkte tijdens haar eerste zwangerschap full-time door als psychotherapeute. Zes weken na de bevalling, die zonder complicaties verliep, nam ze de draad weer op en werkte ruim 40 uur per week. Voor haar kinderen had ze een oppas. Later bracht ze haar werkweek terug naar drie dagen. “Ik kan fysiek veel aan, maar ik merk toch, nu de kinderen wat ouder zijn, dat mijn energie soms op is”, legt ze uit.

“Ik zou wel de energielevel van een twintigjarige willen hebben”, verzucht Marian, maar toch ziet ze vooral voordelen in het moederschap op latere leeftijd. “Als ik jonger was geweest had ik me teveel met de kinderen bemoeid. Dan waren zij er meer geweest voor mij dan ik voor hen. Nu kan ik ze in hun eigenwaarde laten.”

Ze denkt dat het haar kinderen nu nog niets uitmaakt dat ze ouder is dan andere moeders. “Er zal wel een periode komen dat ze me een "oudere ouder' vinden, als Tessa 10 is en ik 50. Daar moet je dan over durven praten. Wel hoop ik dat ik geen gekke ouderwetse dingen ga zeggen.”

Vrouwen die op latere leeftijd kinderen krijgen, worden extra gecontroleerd tijdens hun zwangerschap omdat de kans op een aangeboren afwijking wat groter is. “De gynaecoloog raadde mij een vlokkentest aan”, zegt Majoke die op haar 37ste voor het eerst zwanger werd. “Uit de test bleek dat ik een mongoloïde kind zou krijgen. Daarom heb ik de zwangerschap laten afbreken.”

Kort daarop was Majoke weer in verwachting, dit keer van een gezonde dochter. “Ik denk dat ik milder ben dan ik op jongere leeftijd zou zijn geweest, want dit kind is zo gewenst.” Majoke dacht pas aan kinderen toen ze zag dat ze het moederschap met haar baan kon combineren. “Ik ben van de generatie voor wie moeder een synoniem is van huisvrouw, maar tegenwoordig is het in mijn functie als sectiehoofd bij de gemeentereiniging mogelijk in een deeltijdbaan te werken. Als dat niet had gekund, was ik nooit aan kinderen begonnen.”

Ook Didi koos pas na haar 30ste voor kinderen. “Dertig vind ik de ideale leeftijd om aan kinderen te gaan denken. Dan heb je tijd gehad om je studie af te maken en allerlei dingen uit te proberen.” Omdat ze haar linker eierstok mist, was haar kans om kinderen te krijgen klein. Toen ze op haar 38ste te horen kreeg dat ze toch in verwachting was, liep ze zingend over straat.

Zelf voelt ze zich geen oudere moeder, het waren omstanders die haar eraan herinnerden. “Vind je jezelf niet te oud voor kinderen”, was een vraag die ze tijdens haar zwangerschap veel hoorde. “Maar een moeder op leeftijd kan best”, dacht Didi wier eigen moeder 43 was toen zij geboren werd. “Ik had zes oudere broers en zussen, dat scheelt”, geeft ze onmiddellijk toe. “Daarom wilde ik per se een tweede kind. Oudere ouders met één kind dat leek me zo triest.”

Uit een vruchtwaterpunctie bleek dat alles in orde was. “Toch bleef ik negen maanden lang onzeker. Het is allemaal zo broos en ik had niet veel kans om het over te doen”, zegt ze. Na een zware bevalling werd in 1984 haar dochter Dieuwertje geboren. Een half jaar later was ze weer in verwachting, ditmaal van een zoon. Voor beiden bleef ze het eerste half jaar thuis om zoveel mogelijk bij haar kinderen te zijn. Nu haar dochter zeven is en haar zoon vijf werkt ze 16 uur per week in het basisonderwijs.

Haar dochter begint langzaamaan te beseffen dat Didi ouder is dan andere moeders. “Dieuwertje vroeg laatst verbaasd, "de moeder van Tessa is pas 33, dan ben je toch wel oud hè mam?!'. Nu is het nog verbazing, misschien denkt ze over een jaar of tien: ouderwetse trut”, zegt Didi lachend. Maar onder het motto je bent zo jong als je je voelt, bouwt ze enthousiast tenten en speelt veel met haar kinderen. “Het is niet je leeftijd maar je houding die bepaalt of je een "oude moeder' bent.”

Hoe je omgeving er ook over denkt, Dieuwertje lijkt geen probleem te hebben met de leeftijd van haar ouders. Toen een vriendinnetje vroeg: “Is jouw vader je opa”, werd ze verontwaardigd gecorrigeerd: “Nee joh, zie je dat dan niet, dat is gewoon mijn papa”.

Morgen de kinderen van oudere ouders aan het woord

Grafiek: Terwijl de gemiddelde leeftijd waarop vrouwen hun eerste kind krijgen in Nederland blijft stijgen, is deze voor de Zweedse vrouw in 1983 gestabiliseerd tot vlak boven de 26 jaar. Waarschijnlijk is de stabilisatie het gevolg van de wettelijke regeling van het ouderschapsverlof die in 1980 in Zweden op 24 maanden werd gesteld en in 1986 tot 30 maanden werd verlengd.