"De commercie zal geen hoge vlucht nemen'

""De stukken van het ministerie van onderwijs staan tegenwoordig bol van woorden als autonomie, deregulering en de zelfstandige school. Als je dat ziet, moet je je toch achter je oren krabben en zeggen: nou, dan kunnen we de onderwijsverzorging ook maar het beste dereguleren. Dat is ten minste consequent.''

Voor prof.dr. F.W. Rutten, voormalig secretaris-generaal van het ministerie van economische zaken en sinds anderhalf jaar voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, was het advies over de onderwijsverzorging zijn eerste karwei als projectleider bij de WRR. Een moeilijke klus, want niet alleen de Wet op de Onderwijsverzorging is controversieel, ook de aanvraag voor het WRR-advies was dat. Staatssecretaris Wallage besloot tot de aanvraag toen hij zag dat de in 1988 opgerichte Taakgroep Evaluatie Onderwijsverzorging dreigde te verzanden in gedetailleerde uiteenzettingen van het reilen en zeilen van de verzorgingsstructuur, waar Wallage een advies over het bestaansrecht van de wet wilde. Over de adviesaanvraag aan de WRR, eind vorig jaar, zijn de onderwijsverzorgingsinstellingen niet geraadpleegd, wat hen nu nog dwarszit.

Gisteren, toen "De onderwijsverzorging in de toekomst' werd uitgebracht, bleek dat hun vrees voor de WRR niet voor niets was, want Rutten en de zijnen zijn met een rapport gekomen waar termen als autonomie en deregulering al even frequent in voorkomen als in de stukken van het ministerie, en dat terwijl de Wet op de Onderwijsverzorging alle bevoegdheden nu juist zo netjes had geregeld.

""Het is dan ook een vreemde wet'', zegt Rutten. ""Er wordt heel gedetailleerd in beschreven wat wel en wat niet mag. Daar zit aan de ene kant de ambitie van de toenmalige bewindslieden achter om het onderwijs centraal, dus vanuit Zoetermeer te vernieuwen en te sturen, en aan de andere kant de wens van scholen en - vooral - hun organisaties om zelfstandig te zijn. Via een uitvoerige reglementering heeft men geprobeerd die twee wensen te combineren. Maar zo'n wet past niet meer in deze tijd, dus dan is het geen wonder dat je voorstelt haar maar af te schaffen.

""De strekking van ons advies is niet dat de onderwijsverzorging commercieel moet worden opgezet, de strekking is dat het ministerie zijn huidige beleidsfilosofie ook op het terrein van de onderwijsverzorging moet toepassen. Natuurlijk is het zo dat de ervaringen van scholen met de bestaande instellingen redelijk gunstig zijn, dat zeggen wij ook in ons advies. Maar dat betekent in feite niet meer dan dat het keurslijf van de Wet op de Onderwijsverzorging kennelijk nog geen rampzalige vormen heeft aangenomen. En moet je daar dan op wachten? Regeren is vooruitzien, en de vraag was nu of de Wet op de Onderwijsverzorging in 1995 moet worden verlengd.

""Commercie is een van de elementen in ons advies. Want zegt u nou zelf: is het niet raar dat als een school een management-advies wil, ze daarvoor naar het Katholiek Pedagogisch Centrum moet omdat commerciële dienstverlening nu eenmaal is uitgesloten? Zo'n school mag toch ook wel eens naar een organisatie-adviesbureau kunnen stappen? Overigens verwacht ik niet dat die commercie zo'n hoge vlucht zal nemen. En hogescholen, waar scholen zich in ons voorstel ook toe kunnen wenden, zijn toch ook niet commercieel? Het gaat ons om de vrije keus van scholen, die willen we mogelijk maken. En daarvoor heb je een vrije markt nodig.

""Het is natuurlijk de vraag of het budget dat scholen straks krijgen toereikend zal zijn. Wij denken van wel, omdat we het geld voor vernieuwing, verzorging en nascholing combineren en dan komen we uit op een halve formatieplaats per school van 200 leerlingen, en een hele voor een school van 500. Het voordeel van zo'n breed budget is bovendien dat je naar believen kunt switchen: het ene jaar meer vernieuwing, het andere meer verzorging.

""Ons advies betekent het einde van de centraal gestuurde onderwijsvernieuwing, althans van al die potjes en projecten die niet bij wet zijn geregeld, bijvoorbeeld de nascholing in nieuwe technologieën. Als je het hebt over een overheid die zich terugtrekt op haar kerntaken, dan past zo'n centraal gestuurd innovatiebeleid daar niet meer in.

""Overigens denk ik dat de verstarring in de onderwijsverzorging niet zozeer door de verzuiling komt, maar door die spanning in de Wet op de Onderwijsverzorging tussen centralistische sturingsambities en de wens van het onderwijs om zelfstandig te zijn. Als de leerplanontwikkeling ooit nog eens wordt overgeheveld naar de pedagogische centra, krijg je heus geen katholieke aardrijkskunde en protestants-christelijke wiskunde. Er kan in dat geval, net als nu, een taakverdeling tussen de pedagogische centra komen.

""We hadden natuurlijk kunnen voorstellen om SLO, Cito en SVO samen te voegen, maar daarvoor zijn nu geen dwingende argumenten, terwijl tussen die instellingen wel belangrijke cultuurverschillen bestaan. En de WRR is per slot van rekening ook geen McKinsey, die met het ultieme organisatiemodel moet komen.

""Of het advies zal worden overgenomen weet ik natuurlijk niet. Maar ik acht de kans wel reëel. Het advies sluit aan bij de nieuwe besturingsfilosofie, het staat de komst van educatieve faculteiten niet in de weg en het past bij het beleid voor de nascholing, waarvan het geld nu immers ook naar de scholen gaat. Maar dan moet het advies wel worden afgerekend op criteria als consistentie van beleid, decentralisatie en kwaliteit. De discussie moet niet worden gedomineerd door de belangenbehartigers.''