Sovjet-legerleiding heeft begrip voor nieuwe Unie

MOSKOU, 11 DEC. In een gesprek met de Russische president Boris Jeltsin heeft het opperbevel van de Sovjet-krijgsmacht zich vanochtend positief betoond over het nieuwe Slavische Gemenebest tussen Rusland, de Oekraïne en Wit-Rusland. Volgens de Russische vice-premier Jegor Gaider heeft de legerleiding "begrip' voor het besluit van Jeltsin en zijn collega's om de USSR op te heffen.

In een gesprek op het ministerie van defensie zouden de opperbevelhebbers en de minister van defensie, Jevgeni Sjaposjnikov, hebben beklemtoond dat dit de enige oplossing is voor het behoud van een gemeenschappelijk leger. Eerder had Jeltsin in een gesprek met Sjaposjnikov de krijgsmacht al extra financiële middelen toegezegd.

De parlementen van de Oekraïne en Wit-Rusland hebben gisteren de zondag opgerichte Slavische bond goedgekeurd. De Russische volksvertegenwoordiging, waar het verzet tegen dit gedecentraliseerde "gemenebest' het grootst zal zijn, beslist morgen over de ratificatie van het akkoord van Brest. Afgelopen weekeinde werd in Minsk de nieuwe Unie van Rusland, de Oekraïne en Wit-Rusland bezegeld.

Kazachstan, economisch gezien de derde deelstaat van de voormalige Sovjet-Unie, heeft zich tot nu toe geheel afzijdig gehouden. Volgens president Noersoeltan Nazarbajev moet Kazachstan, dat het epitheton "socialistisch' inmiddels uit zijn naam heeft verwijderd, er op voorbereid zijn om nu verder buiten een gemeenschappelijk verband als volledig “zelfstandige staat” verder te gaan. Nazarbajev etaleerde in de Kazachstaanse parlement in Alma-Ata bovendien zijn ambitie om een “brug te vormen tussen Azië, de Pacific en Europa”.

De parlementaire besluitvorming in de Oekraïne en Wit-Rusland verliep gisteren zonder fundamentele discussie. De opperste sovjet van de Oekraïne, die omgedoopt zal worden in narodna rada (volksvergadering), keurde het "vriendschapsverdrag' van de drie Slavische kernlanden goed met 288 stemmen voor, tien tegen en zeven onthoudingen.

Het parlement heeft bewust zoveel haast gemaakt met de ratificatie om te voorkomen dat discussies de grondslag van het nieuwe gemenebest zouden kunnen uithollen. “De bestaande bestuursstructuren van de unie werken niet meer”, aldus president Leonid Kravtsjoek in een toespraak gisteren tot het parlement. Volgens hem moest de volksvertegenwoordiging nu onmiddellijk het “puntje op de i zetten” om te voorkomen dat de “reactionaire krachten gebruik kunnen maken van de tegenstellingen tussen de volkeren”.

In de Wit-Russische hoofdstad Minsk, dat het bestuurlijke centrum van het gemenebest zal worden en daarmee Moskou als unie-hoofdstad zal vervangen, ratificeerde de opperste sovjet het verdrag eveneens in overgrote meerderheid goed. President Stanislav Sjoesjkevitsj legde er in Minsk de nadruk op dat de grenzen tussen de deelnemende deelstaten “open” zullen blijven en dat de roebel de gezamenlijke munteenheid wordt, een passage uit het akkoord dat in Kiev overigens heel anders wordt geïnterpreteerd. Volgens Kravtsjoek kan er geen sprake zijn van één gemeenschappelijk bank-systeem. De Oekraïense president heeft daarmee al na een paar dagen de basis voor die ene roebel ondermijnd.

Het Russische parlement komt morgen bijeen voor het debat over ratificatie. Het verzet in de volksvertegenwoordiging van Jeltsin begint enigszins te groeien. De communisten en de conservatieve fractie Rossia hebben in de opperste sovjet nog altijd eenderde van de zetels onder controle. Bovendien heeft ook de Democratische Partij van Rusland van de afgevaardigde Leonid Travkin zich tegen het gemenebest-akkoord gekeerd. Travkin was tot nu toe een bondgenoot van Jeltsin.

In de Opperste Sovjet van de Unie beginnen de voorstanders van de voormalige Sovjet-Unie zich eveneens te roeren. Onder leiding van kolonel Viktor Alksnis, een van de roergangers van de behoudende Sojoez-fractie, worden er momenteel handtekeningen verzameld om een buitengewone zitting van het voltallige Congres van Volksafgevaardigden bijeen te roepen. Dit uitgebreide parlement heeft zichzelf in september na de coup feitelijk opgeheven maar heeft zich formeel het recht voorbehouden om bijeen te komen als het dat nodig acht.

Volgens president Michail Gorbatsjov hebben de drie republieks-presidenten zondag in Minsk hun “mandaat” overschreden. Bovendien kan de unie in zijn ogen niet worden opgeheven zonder goedkeuring van het centrale parlement. Maar onduidelijk is of Gorbatsjov zich ook zal blijven verzetten tegen het besluit van Jeltsin, Kravtsjoek en Sjoesjkevitsj om de unie eenzijdig ten grave te dragen. Gorbatsjovs woordvoerder Andrej Gratsjov legde er gisteren op een persconferentie de nadruk op dat het staatshoofd vooral bezwaren heeft tegen de procedurele gang van zaken in Brest en niet zozeer tegen de inhoud van het akkoord. Gratsjov liet doorschemeren dat Gorbatsjov zichzelf nu vooral de taak toedicht om de “legitimiteit en de continuïteit van het proces” te bewaken. Daarom is zijn aftreden volgens hem nog niet aan de orde.

De Russische regering wil echter niets weten van het bijeenroepen van het Volkscongres. Volgens staatssecretaris Boerboelis zou een buitengewone sessie van het Volkscongres slechts tot “confrontatie” leiden. Het uitgebreide parlament kan niettemin bijeenkomen als twintig procent van de leden daarom vraagt of als het presidium dan wel president Gorbatsjov zelf de vergadering uitschrijft.