Zweden maakt zich zorgen over Scandinavisch "virus'; De Zweden zijn geschokt door enorme renteverhoging

STOCKHOLM, 10 DEC. De Zweden zijn diep geschokt door de enorme renteverhogng vorige week van 11,5 tot 17,5 procent. Terwijl Noorwegen nog moet bekomen van een bankcrisis en Finland zijn munt moest devalueren, kan Zweden wel eens het volgende slachtoffer worden van het uiterst besmettelijke Scandinavische economische virus.

Volgens directeur Bengt Dennis van de Riksbank (Centrale Bank) is er een groot verschil tussen Finland en Zweden. In Zweden voelt de hele maatschappij zich betrokken bij het wisselkoersbeleid, niet alleen de politici maar ook de partners op de arbeidsmarkt. Premier Carl Bildt, die sinds de recente verkiezingen een minderheidsregering van vier partijen leidt, heeft al zijn manoeuvreerkunst nodig.

De eigenzinnige directeur van Riksbank had al gewaarschuwd voor de kwalijke gevolgen van het aarzelende economische beleid van de nieuwe regering, met name ten aanzien van het groeiende begrotingstekort.

Finland devalueerde vorige maand zijn munt, ondanks de stellige bewering van zowel regeringswoordvoerders als economische deskundigen dat dit onmogelijk was omdat de Finse mark gekoppeld is aan de Europese rekeneenheid (ECU). Deze koppeling is echter, net als in het geval van de Zweedse kroon, niet meer dan een intentieverklaring.

Van een onmiddellijk effect van de gebeurtenissen in Finland op de Zweedse kroon was niets merkbaar. Hoewel de Zweedse kroon niet zo stabiel is als de Deense, wordt ze beschouwd als een tamelijk harde munt.

De buitenlandse beleggers werden evenwel nerveus en vorige week was de Riksbank genoodzaakt de rentetarieven te verhogen. Als gevolg van het langdurige stilzwijgen van de regering en de verklaring van Bengt Dennis was de kapitaalstroom van richting veranderd. De kronen vlogen het land uit in een tempo van bijna drie miljard gulden per week gedurende de afgelopen drie weken. De verhoging van de rentetarieven is vooral bedoeld om deze vlucht tegen te gaan. De Zweden hebben sinds het najaar van 1990 niet meer zo'n grote rentestijging meegemaakt.

Riksbank-directeur Dennis verlangt meer gegevens van de Zweedse overheid over het groeiende begrotingstekort. Hij concludeert overigens dat ook de financiële problemen van de Noorse, Finse en Zweedse banken, de komende afsluiting van het boekjaar in handel en industrie en de EG-top in Maastricht van invloed zijn geweest op de kapitaalvlucht uit Zweden.

Premier Carl Bildt merkte op dat de aanpassing van de rentetarieven noodzakelijk en gerechtvaardigd is. Hij wist de dissidente partij Nieuwe Democratie, die zowel het (oppositionele) socialistische als het niet-socialistische blok in het Zweedse parlement aan een meerderheid kan helpen, over te halen in te stemmen met nog een onbetaalde ziektedag in 1993 zonder verhoging van de uitkeringen. Dat levert een forse besparing van rond 5 miljard gulden op.

Op die manier wil Carl Bildt het signaal geven voor een periode van bezuinigingen in de Zweedse economische politiek. Kennelijk hoopt hij op voortgaande samenwerking met Nieuwe Democratie. In januari moet de nieuwe regering haar eerste begroting indienen voor het nieuwe financiële jaar dat op 1 juli begint. De andere mogelijkheden die Bildt heeft zijn samenwerken met de socialistische oppositie of nieuwe verkiezingen houden in het voorjaar.

De sociaal-democratische oppositie verwijt Bildt dat hij de belastingen verlaagt zonder financiële dekking, met ander woorden dat hij het begrotingstekort vergroot. De president van de verenigde vakbonden, Stig Malm, voorziet een periode van conflicten op de arbeidsmarkt, terwijl de industrie hoopt op voortgaande besnoeiingen op de overheidsuitgaven.

De eerste financiële doelstelling van de Zweedse regering is het verlagen van de belastingen, de hoogste ter wereld, maar er zijn geen plannen voor belangrijke bezuinigingen. Iedereen kijkt evenwel met spanning uit naar de begroting van januari.

Ondertussen kijkt iedereen met argusogen naar de beleggers. Hebben ze werkelijk vertrouwen in de nieuwe hardheid van de Zweedse kroon of zal ook Zweden genoodzaakt zijn te devalueren?