VS: Sovjet-kernwapens in één hand houden

WASHINGTON, 10 DEC. De Amerikaanse president Bush wil dat de Sovjet-kernwapens ondanks ontbinding van de unie onder gemeenschappelijk gezag van de republieken blijven. “We zien niet graag een proliferatie van onafhankelijke kernstaten”, zei een woordvoerster van het ministerie van buitenlandse zaken.

Het Witte Huis weet niet wie de kernwapens controleert maar vertrouwt erop dat ze in goede handen zijn. Deskundigen in Washington zeggen dat de kernwapens door de nieuwe politieke situatie voorlopig veilig zijn. Het afvuren van kernwapens vergt in de Sovjet-Unie consensus en medewerking van nog meer militairen en bestuurders dan in de Verenigde Staten. Door de ontbinding van de unie is de kans op dergelijke consensus nog kleiner geworden. Op de lange termijn kan dit veranderen.

De Verenigde Staten willen onvoorspelbare dreigingen voorkomen en zijn bereid te werken met “wat voor regering er ook ontstaat of wat voor soort confederatie ook opkomt”. Over het nieuwe gemenebest tussen Rusland, Wit-Rusland en de Oekraïne onthoudt Amerika zich nog van een oordeel. Een woordvoerster van het ministerie van buitenlandse zaken toonde zich wel “verheugd” dat dit gemenebest rechten van minderheden, Sovjet-verdragsverplichtingen en de democratie wil respecteren. President Jeltsin van Rusland heeft gisteren een half uur met Bush getelefoneerd om hem de aard van het nieuwe gemenebest uiteen te zetten. Jeltsin heeft de Amerikaanse president ook gerustgesteld over de Sovjet-kernwapens.

Een Amerikaanse onderminister van buitenlandse zaken, Thomas Niles, reist nu door deze republieken om poolshoogte te nemen en om te overleggen over onafhankelijkheid en nieuwe federaties. Zaterdag vertrekt minister van buitenlandse zaken Baker voor een reis naar Rusland, Wit-Rusland en de Oekraïne. Hij wil erop aandringen dat de over het gebied van de Sovjet-Unie verspreide kernwapens worden opgeslagen in de republiek Rusland om te kunnen worden vernietigd. Er is 400 miljoen dollar uitgetrokken van de Amerikaanse defensiebegroting om bij de vernietiging van vooral tactische kernwapens in de Sovjet-Unie te helpen.

Na de grote ommezwaai naar erkenning van de onafhankelijkheid van de Oekraïne, vorige week, is het Amerikaanse beleid met de gebeurtenissen in de Sovjet-Unie aan het slingeren geraakt. Er wordt in Washington steeds meer ingezien dat Amerika weinig invloed heeft op de ontwikkelingen daar. Erkenning van onafhankelijkheid van nieuwe republieken is een manier om de VS nog van enige inspraak te verzekeren.

Om de president bij te staan laat de nieuwe CIA-directeur, Robert Gates, binnen drie weken tien nieuwe speciale inlichtingenrapporten maken over de Sovjet-Unie. Normaal worden er slechts 30 van dergelijke rapporten in een jaar samengesteld.

Door zijn plan om de Oekraïne te erkennen schept Bush nog meer afstand tussen hem en zijn vroegere kameraad Gorbatsjov. “Gorbatsjov is nog de president van het centrum”, zei een woordvoerder van het Witte Huis gisteren. “Ik weet niet meer wat dat betekent.” Functionarissen hebben veel moeite gedaan om Bush van zijn leunen op Gorbatsjov af te brengen. Pas vrij laat kreeg hij meer belangstelling voor de republieken.

Voormalig veiligheidsadviseur Zbigniew Brzezinski heeft een minder rooskleurige visie op Gorbatsjov dan Bush. Volgens hem dreigt Gorbatsjov op cynische wijze met etnische haatgevoelens om zijn eigen positie in stand te houden. Brzezinski houdt een nieuwe coup voor mogelijk.

Baker wil een aantal punten bespreken alvorens tot erkenning van nieuwe republieken over te gaan. Zo'n nieuwe republiek moet geen nieuwe kernmacht worden en verdragen met de Sovjet-Unie moeten worden gerespecteerd, evenals mensenrechten en bestaande grenzen. De nieuwe republiek moet democratisch zijn, een vrije markt nastreven en ook een deel van de schuld van de oude unie op zich nemen.