"Minsk' kan lot van Unie niet bepalen

Reactie van president Michail Gorbatsjov op de "verklaring van Minsk':

De leiders van Wit-Rusland, Rusland en de Oekraïne hebben op 8 december 1991 in Minsk een overeenkomst gesloten over de oprichting van een gemenebest van onafhankelijke staten.

Als president van het land acht ik de belangrijkste maatstaf om dit document te beoordelen de mate waarin het raakt aan de belangen en de veiligheid van de burgers, de problemen bij het overwinnen van de huidige crisis, het behoud van de Sovjet-staat en de voortzetting van de democratische hervorming.

De overeenkomst bevat enkele waardevolle punten. De leiding van de Oekraïne, die tot voor kort niet actief deelnam aan het onderhandelingsproces, heeft nu wel deelgenomen aan een beraad. Het document onderstreept de noodzaak van een verenigde economische ruimte, gebaseerd op het principe van een gemeenschappelijke munteenheid en bank. Het verklaart zich onder meer bereid tot samenwerking op het gebied van wetenschap, onderwijs en cultuur. Ten slotte doet het de aanbeveling voor een bijzondere samenwerking op militair-strategisch terrein.

Het document is echter van zo'n belang, raakt zo diep aan de belangen van de volken van ons land en van de wereldgemeenschap als geheel, dat het een allesomvattende politieke en juridische toetsing vraagt.

Eén ding is voor mij in elk geval evident. Het document verklaart stellig dat de Unie van Socialistische Sovjet-Republieken heeft opgehouden te bestaan. Het leidt geen twijfel dat elke republiek afzonderlijk het recht heeft de Unie te verlaten, maar het lot van de Unie kan niet bepaald worden door de leiding van drie republieken. Dit probleem moet alleen langs constitutionele weg worden opgelost, onder deelname van alle soevereine staten en volgens de wil van de desbetreffende volken.

De verklaring dat alle wettelijke normen van de Unie opgehouden hebben te bestaan is bovendien illegaal en gevaarlijk, en dit kan alleen maar de chaos en anarchie in de samenleving verergeren.

De haast waarmee het document naar buiten is gebracht is bovendien verbijsterend. Noch het volk, noch de opperste sovjets van de republieken namens welke het is ondertekend hebben zich hierover kunnen beraden. Daarbij komt dat het document verschijnt op het ogenblik dat de parlementen van de republieken vergaderen over een eerste versie van een verdrag tussen soevereine staten, zoals uitgewerkt door de Staatsraad van de Sovjet-Unie.

Onder de huidige omstandigheden ben ik er volledig van overtuigd, dat de opperste sovjets van de republieken en de opperste sovjets van de Unie zowel het voorlopige Unieverdrag als het document van Minsk moeten bespreken. Voor zover deze overeenkomst een andere staatsvorm aanbeveelt die onder de jurisdictie van het Volkscongres van Afgevaardigde van de Sovjet-Unie valt, moet het Congres daartoe bijeenkomen. Ook wil ik niet uitsluiten een nationaal referendum over deze kwestie te houden.

(w.g.) Michail Gorbatsjov