Gorbatsjov dichtbij aftreden; Gorbatsjovs verzet volledig genegeerd

MOSKOU, 10 DEC. Ondanks het verzet van president Michail Gorbatsjov tegen hun plannen, zijn de leiders van de Slavische republieken Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland niet bereid de stichting van hun nieuwe "Gemenebest van onafhankelijke staten' uit te stellen. Volgens een vertrouweling van de president, zal Gorbatsjovs aftreden niet lang op zich laten wachten.

Georgi Sjachnazarov, een van Gorbatsjovs naaste medewerkers, zei in Moskou vanmiddag dat Gorbatsjov meent dat zijn verder functioneren in de thans ontstane situatie niet mogelijk is. Volgens de Russische minister van buitenlandse zaken, Andrej Kozyrev, bestaat de Sovjet-Unie sinds het akkoord van Brest van zondag niet meer en is de nieuwe Slavische bond derhalve nu al een concrete, op formele documenten gestoelde, realiteit.

De Russische leiding wenst dan ook geen gehoor te geven aan het verzoek van Gorbatsjov om de besluiten van de drie Slavische presidenten eerst voor te leggen aan de republikeinse parlementen en de volksvertegenwoordiging van de Unie.

Als consequentie van het in Brest gesloten vriendschapsverdrag heeft Rusland nu reeds alle resterende organen van de Unie gesloten. President Jeltsins woordvoerder Pavel Vosjtsjanov verklaarde dat het ministerie van buitenlandse zaken van Edoeard Sjevardnadze en alle andere nog bestaande Unie-ministeries nu opgehouden hebben te bestaan.

Ook het Interrepublikeinse Economische Comité (MEC), het interimkabinet van de Unie onder leiding van Jeltsins ex-premier Ivan Silajev, is als resultaat van het akkoord van Brest opgeheven, aldus Vosjtsjanov. Sjevardnadze, die tijdens de mislukte coup in augustus nog aan de zijde van Jeltsin stond, heeft zich daar gisteren onmiddellijk tegen gekeerd.

Volgens de drie Slavische naties staat het alle andere Sovjet-republieken vrij om al dan niet toe te treden tot hun "gemenebest'. De Oekraïense president Leonid Kravtsjoek nodigde gisteren in Kiev zelfs Bulgarije, Polen en de drie Baltische staten uit tot de nieuwe unie toe te treden.

Gorbatsjov verscheen gisteren evenmin als Jeltsin in het openbaar. Na besprekingen in het Kremlin met de Russische president, die namens zijn collega's Kravtsjoek en Stanislav Sjoesjkevitsj (Wit-Rusland) optrad, en president Noersoeltan Nazarbajev van Kazachstan liet Gorbatsjov "s avonds een dubbelzinnige verklaring uitgeven om uitdrukking te geven aan zijn “verbazing”.

Pag.5:

Gorbatsjov ziet gevaar

Gorbatsjov zei in het "vriendschapsverdrag' tal van “positieve aspecten” te zien: de “gemeenschappelijke economische markt”, het “gezamenlijke financieel-monetaire beleid” en het “verenigde militair-strategische opperbevel” waartoe de drie presidenten zich in Brest hebben verplicht. Maar tegelijkertijd zijn de implicaties van het besluit om de Sovjet-Unie op te heffen zo belangrijk dat een uitspraak van de volksvertegenwoordigers op alle niveaus onontbeerlijk is, aldus Gorbatsjov.

Volgens Gorbatsjov hebben drie van de twaalf resterende staten bovendien niet het recht de Unie eenzijdig te beëindigen. Deze aankondiging om alle federale structuren op te heffen, is “illegaal en gevaarlijk”. Een legitiem besluit kan alleen worden genomen door het Congres van Volksafgevaardigden van de Unie.

Volgens Jeltsins naaste medewerker Sergej Sachraj is de Sovjet-Unie in 1922 opgericht door Rusland, Wit-Rusland, de Oekraïne en de Kaukasische republiek. Omdat de laatste niet meer bestaat, kunnen de eerste drie zich opwerpen als erfgenamen van de Unie en haar dus opheffen. Nog geen 24 uur na de ondertekening van de gemenebest-documenten rezen er al interpretatieverschillen over de tekst van het akkoord van Brest. In het economische verdrag wordt bijvoorbeeld melding gemaakt van een gemeenschappelijk gecoördineerd financieel beleid en één gezamelijke munteenheid (de roebel). Maar president Kravtsjoek van de Oekraïne ontkende gistermiddag in Kiev dat dit betekent dat er ook één centrale bank zal komen.

Net als Gorbatsjov weigerde president Nazarbajev van Kazachstan, qua economisch potentieel de derde deelstaat van de Unie, die door de drie presidenten zorgvuldig buiten de Slavische bond is gehouden, gisteren in te stemmen met de nieuwe triple-alliantie. Hij toonde zich verbolgen over het feit dat hij niet van tevoren was “geraadpleegd”.

De andere islamitische republieken in centraal-Azië en de Kaukasus hebben zich tot nu toe niet expliciet uitgelaten over de Slavische bond. De christelijke deelstaten uit de voormalige Unie, te weten de drie Baltische republieken, Armenië en Georgië, reageerden daarentegen onversneden positief.