Boeren en Kroaten stuiten op de ME

MAASTRICHT, 10 DEC. Door de Maasvallei rukten vanmorgen boeren op naar Maastricht om er te demonstreren ter gelegenheid van de Europese top. Ten minste tweeduizend Waalse agrariërs, gewapend met houten drietanden en een enkeling met een ferme knuppel, voegden zich op een strategisch punt langs de rivier, recht tegenover de vergaderzaal en het provinciehuis waar de regeringsleiders van de EG zitten, bij een groep van zo'n honderd Nederlandse jonge boeren, die slechts met één tractor aanwezig waren: meer landbouwvoertuigen had de burgemeester van Maastricht uit veiligheidsoverwegingen niet toegestaan.

De Nederlanders van het Agrarisch Jongerencontact (NAJK) lieten donderbussen ontploffen. De tractor spoot uit een kanon dikke wolken landbouwkalk, die meestal op de politiebusjes terechtkwamen. Aan de oever van de Maas werd in het zicht van de regeringsleiders een pop die de Ierse EG-landbouwcommissaris MacSharry voorstelde, in brand gestoken als “de grote onruststoker”. “Door zijn plannen met de landbouw, die kleinere bedrijven bevoordelen, kunnen wij onze toekomst als boer wel vergeten”, zei een actieleider. “Young farmers claim future”, werd er over het water geroepen en “Gatt dead farmers bread.”

De Belgen waren met dertig bussen en ten minste honderd auto's gekomen. Er was veel politie op de been omdat men vooral van de kant van de Waalse boeren problemen verwachtte. Een helikopter hield de manoeuvre vanuit de lucht nauwlettend in de gaten. De demonstranten hadden toestemming om tot de Maastrichtse markt te gaan. In plaats daarvan probeerde een deel van hen over de Kennedybrug naar het "gouvernement', het Limburgse provinciehuis, te gaan. Midden op de brug kwamen ze oog in oog met de mobiele eenheid van de politie te staan. Er vielen klappen, er werden vijf arrestaties verricht. Daarna werden ze in de richting van het centrum gedreven.

Ook de eerste topdag werd begeleid door demonstraties. “Is dit nu de democratie van Europa? Fascisten, terroristen, Serviërs!” Op één kruk strompelde een vrouw uit Split gisteren achter de groep Kroatische demonstranten aan, die door de politie werd teruggedreven naar het Geusselt-stadion waar de bussen stonden. De vrouw maakte deel uit van de tienduizend Kroaten die gisteren in een voetbalstadion, ver van de plaats waar de Eurotop plaatsheeft, gebruik mochten maken van de democratische verworvenheden van Europa.

Met tientallen bussen en honderden auto's waren ze uit alle delen van Europa naar Maastricht gekomen in de vaste overtuiging dat zij de Europese leiders op de man af konden vertellen over hun oorlogsleed. Toen zij rond zes uur weer naar huis gingen, hadden ze niet veel meer gezien dan de oprit van de Noorderbrug, het beton van het MVV-stadion, honderden ME'ers in oorlogsuitrusting en nerveus briesende politiepaarden.

Tijdens de manifestatie in het stadion had alles nog pais en vree geleken. Goedmoedige politiemannen hadden stickers op hun uniform geplakt voor een vrij Kroatië. De enige damp die er hing was die van hamburgers en scherpe sigaretten. Oorlogsinvaliden in rolstoelen en op krukken maakten een ererondje over de grasmat. Drie tribunes van het stadion waren gevuld met vlaggen waaronder mensen schuilgingen. Een ontheemd jongetje van een jaar of zes had een affiche om dat net zo groot was als hijzelf: “Help me! Croatia is my home.”

De sfeer werd grimmig toen een delegatie van een paar honderd demonstranten toestemming kreeg om in de naburige parochiekerk van Onze Lieve Vrouw van Lourdes een mis bij te wonen. De politie sloot na hun vertrek de uitgangen van het stadion af. Volgens de politie werden de aanwezigen slechts tien minuten tegengehouden; voor de demonstranten was het een internering die een uur duurde. “We zijn geprovoceerd”, aldus een platinablonde vrouw, die bijna niet meer te temmen is als zij even later oog in oog staat met een groeiend leger ME'ers, dat de weg naar het stadscentrum afsluit. Voor de politie was de plotselinge mars een volslagen verrassing, omdat men dacht de demonstranten gemakkelijk in de hand te kunnen houden. “We hadden afgesproken dat een kleine delegatie mocht demonstreren van drie tot vier uur en dat de rest naar de bussen zou gaan”, zei de onderhandelaar van de politie.

De tocht over een van de belangrijkste toegangswegen van de stad veroorzaakte een enorme verkeerschaos. Waar de wegwijzer het centrum aangaf, kon de ME de groep tegenhouden. De enige kant die ze nog opkon was die van een grauwe Maastrichtse stadswijk en de gevangenis. Een van de leiders probeerde zijn volgelingen te overreden terug te gaan naar het stadion, maar boegeroep was het antwoord. “Als je weet dat op dit moment mensen sterven in Kroatië, dan blijven we hier toch zitten tot morgenvroeg”, werd er gezegd.

Twee uur duurde het voordat de gemoederen tot bedaren waren gebracht. Met zachte dwang drong een politiekordon de mensen terug. “Hoe duur is een kilo aardappelen bij jullie in Nederland?”, vroeg tijdens het gedrang een van de demonstranten aan een vrouwelijke agent. Ze bleef het antwoord schuldig.

De eerste dag van de Eurotop kende nog wat kleinere demonstraties, onder meer van Koerden en van de Socialistiese Partij, die niet meer dan zeven mensen op de been had weten te brengen die vinden dat Europa zó niet kan. Zeven Nederlandse boeren, die bij Château Neercanne hadden willen demonstreren, waar koningin Beatrix de regeringsleiders te eten had, werden door een overmacht van politiemensen tegengehouden. Contactsleuteltjes van hun voertuigen moesten worden ingeleverd en de accuklemmen werden verwijderd.

Gisteravond vierde Maastricht weer uitbundig feest met volle winkelstraten, maar vooral cafés, muziekkorpsen zoals “Kort van aosem” (kort van adem) en de verwelkoming in het stadhuis van de “Twaalf”. Daar snuffelde een bomhond op een gegeven moment in de koffer van een auto, beeldde een harmonie de ster van Maastricht uit en werd bondskanselier Kohl met een bedekt gejuich ontvangen. Op het Vrijthof was er daarna meer vuurwerk dan de hele Eurotop de eerste dag opleverde.