Als Heyting lacht blijft het schrijnen

Voorstelling: Eén groot misverstand, door Hetty Heyting. Spelers: Hetty Heyting, Martin van den Ham, Michel Sorbach en Ton-Herman Melis (muziek). Regie: Victor van Swaay. Gezien: 9-12 in de Rijswijkse Schouwburg.

“Herman schuurt de tranen van mijn wang,” zegt Hetty Heyting, althans de vrouw die ze speelt in Eén groot misverstand. “Als ik lach, blijft het schrijnen.” Daarmee is haar positie in dat huwelijk treffend omschreven: ze is getrouwd met een botte carrièremaker, maar krampachtig doende de relatie in stand te houden - tot ze door een straatrover met een pistool wordt bedreigd en haar bestaan als een flashback aan zich voorbij ziet gaan.

Hetty Heyting heeft vijftien jaar lang hoofdzakelijk voor kinderen theater, radio en televisie gespeeld en geschreven. Haar eerste grote project voor een breder publiek is het best te omschrijven als een ambitieuze mini-musical voor drie acteurs, die diverse rollen spelen. De vrouw, de echtgenoot, de straatrover en verschillende personages uit hun directe omgeving worden allemaal voorzien van eigen motivaties. Elk verhaal wordt uit verschillende standpunten verteld. Dat leidt tot een filmische afwisseling van scènes, behendig geconstrueerd en veelzijdig gespeeld. Daarbij schreef Heyting melodieuze liedjes, waarvan enkele zuiver en gaaf zijn - zoals De wellust in een witte jas over de verkrachting van een twaalfjarig meisje en het rauwe Hou die man over de redenen die een vrouw kan hebben om bij haar echtgenoot te blijven.

Aanvankelijk zijn die scènes vooral komisch, later worden ze bitter en steeds ernstiger. Te ernstig zelfs, naar mijn smaak. Ik kreeg, naarmate de voorstelling vorderde, de indruk dat Hetty Heyting zich eraan begon te vertillen. Het werd te zwaar, te overdadig, te expliciet, te humorloos. De typetjes die voordien nog met vrolijk cynisme bespottelijk waren gemaakt, moesten opeens als heuse personages in een bloedserieuze tragedie worden geaccepteerd. Op dat moment begon zich ook te wreken, dat haar tegenspeler Michel Sorbach een jongensachtig cabarettalent is zonder de weerzinwekkende uitstraling van de echtgenoot, die hem in het script was opgedragen. Daarom bleef de beoogde ontroering aan het slot bij mij uit.

Bovendien kostte het me moeite, na de volstrekt zelfstandige vrouwentypen uit de soli van cabaretières als Adèle Bloemendaal, Jasperina de Jong, Jenny Arean en Martine Bijl, nog te geloven in het ineengedoken kindvrouwtje dat Hetty Heyting hier opvoert. Maar te oordelen naar de hoorbare bijval van veel vrouwen in de zaal zijn zulke onverdraaglijke huwelijken kennelijk nog lang geen verleden tijd. De lach die herhaaldelijk opklonk - te beginnen bij de parodie op het baltsgedrag van een routineuze echtgenoot - was een lach die op herkenning duidde.