Gorbatsjov geheel buitenspel gezet; Slavische republieken stichten hun eigen unie

MOSKOU, 9 DEC. Buiten president Michail Gorbatsjov om hebben de leiders van Rusland, de Oekraïne en Wit-Rusland gisteren de Sovjet-Unie opgeheven en een eigen Slavische triple-alliantie gevormd. Via deze "Vereniging van Onafhankelijke Staten' hebben de drie Slavische republieken, die altijd het hart hebben gevormd van het Russische imperium en later de Sovjet-Unie, zich nu opgeworpen als erfgenamen van de Unie van Socialistische Sovjet-republieken.

Alle andere deelstaten van de door hen geliquideerde Sovjet-Unie mogen zich vrijwillig aansluiten bij de Slavische bond, die bestuurd zal worden vanuit de Witrussische hoofdstad Minsk. In de drie republieken die deze gemeenschap nu hebben gevormd woont ongeveer tachtig procent van de totale bevolking van de voormalige Sovjet-Unie.

Vandaag heeft president Boris Jeltsin van Rusland de voldongen feiten in Moskou tijdens een spoedvergadering voorgelegd aan Gorbatsjov en president Noersoeltan Nazarbajev van Kazachstan, qua economisch potentieel de derde deelstaat van de Unie. President Leonid Kravtsjoek van de Oekraïne is niet naar Moskou doorgevlogen, maar teruggegaan naar de Oekraïense hoofdstad Kiev. Ook Stanislav Sjoesjkevitsj (Wit-Rusland) is niet naar Moskou gekomen. De Oekraïne en Wit-Rusland voelen zich, gelet op het gisteren gesloten akkoord, niet meer verplicht te verschijnen op vergaderingen van organen van de voormalige Unie.

Gorbatsjov heeft tot nu toe nog niet gereageerd op de manoeuvre van Jeltsin, Kravtsjoek en Sjoesjkevitsj. In een vraaggesprek met de Oekraïense televisie liet hij gisteravond blijken zich niet zomaar te willen neerleggen bij de ontmanteling van de Unie. Hij herhaalde dat hij zal blijven “vechten” voor een “nieuwe unie”. Nazerbajev toonde zich gisteravond bij aankomst in Moskou licht geïrriteerd, maar liet tegelijkertijd doorschemeren bereid te zijn tot samenwerking op voorwaarde dat “allereerst” de onderlinge nucleair-strategische verhoudingen zijn geregeld. “Het zou jammer zijn als we het daarover niets eens zouden kunnen worden”, aldus Nazarbajev.

In een gemeenschappelijke verklaring hebben de drie presidenten gisteravond de uitgangspunten voor de Slavische gemeenschap geformuleerd. De cruciale politieke zin staat in de preambule. Daarin hebben Jeltsin, Kravtsjoek en Sjoesjkevitsch zonder omwegen vastgesteld dat de Sovjet-Unie “als subject van het internationale recht en als geopolitieke realiteit niet meer bestaat”. Alle wettelijke normen van “derde landen, inclusief de voormalige Unie” hebben in de drie staten daarom hun rechtskracht verloren, aldus de tekst. Rusland, Wit-Rusland en de Oekraïne hebben bovendien vastgelegd dat ze geen territoriale claims op elkaar zullen hebben.

Pag 5:

Akkoord in Minsk lijkt op unieverdrag

Ondanks de scherpte van de preambule lijken de afpraken die ze vervolgens in het vriendschapsverdrag hebben gemaakt echter in vele opzichten op het unieverdrag van president Gorbatsjov dat door de drie presidenten gisteren juist definitief naar de prullebak is verwezen. Zij het dat de formuleringen nog veel minder exact zijn dan ze in het ontwerp-verdrag van Gorbatsjov al waren.

De samenwerking tussen de drie republieken zal in afzonderlijke verdragen nader gespecificeerd moeten worden. Maar gisteren hebben de drie staten niettemin reeds afgesproken dat het commando over de strategische wapens in één hand zal blijven.

Ook hun economische beleid zullen Rusland, Wit-Rusland en de Oekraïne nauwgezet gaan coördineren. De premiers van de drie landen hebben dat gisteren in een aparte verklaring nader vastgelegd. In het akkoord dat Gennadi Boerboelis (Rusland), Vitold Fokin (Oekraïne) en Vjatsjeslav Kebitsj (Wit-Rusland) in de marge van de presidentiële onderhandelingen hebben opgesteld zijn de drie staten bijvoorbeeld overeengekomen dat de roebel het wettige betaalmiddel in de triple-alliantie blijft en dat ze hun monetaire en sociaal-economische politiek voortaan op elkaar zullen afstemmen.