"Zwaar programma bevordert blessures'

ROTTERDAM, 7 DEC. Het aantal blessures in de eredivisie voetbal is de eerste competitiehelft met bijna twintig procent gestegen in vergelijking met vorig seizoen. Dat blijkt uit cijfers van de clubs. De blessuregolf lijkt aan sommige clubs, zoals Feyenoord, Ajax en Vitesse, volledig voorbij te gaan. Andere verenigingen, zoals PSV, FC Groningen en VVV, zijn extreem zwaar getroffen.

Als de trend zich voortzet zullen dit seizoen in de eredivisie zo'n 1250 blessures vallen, gemiddeld drie per speler. Daarbij gaat het alleen om letsels, die leiden tot missen van training of wedstrijd. Elke blessure kost een eredivisiespeler gemiddeld meer dan twee duels.

Als mogelijke oorzaak van het sterk gestegen aantal blessures noemen de clubs het ingedikte wedstrijdprogramma. Om de spelers van het Nederlands elftal voldoende tijd te geven voor voorbereiding op de Europese kampioenschappen volgend jaar in Zweden heeft de KNVB de competitieduur met zes weken moeten bekorten. Vorig seizoen mocht de eredivisie op 16 juni met vakantie; dit jaar loopt de competitie al af op 3 mei. Gevolg was dat de verenigingen tot half oktober twee keer per week hebben moeten spelen. Voor een aantal voetballers kwamen daar ook nog eens de interlands en Europa-Cupwedstrijden bij. Dit zware programma gedurende een lange periode heeft blessure-bevorderend gewerkt, zeggen clubs als PSV, VVV, RKC en MVV. Andere clubs, als Ajax en FC Twente, geloven daar niet in.

De voetbalbond (KNVB) vindt het voorbarig om uit de blessurecijfers conclusies te trekken. Een woordvoerder noemt dat “dansen op drijfzand”. Hij zegt dat de KNVB pas een onderzoek instelt als clubs massaal alarm slaan omdat ze niet genoeg spelers in het veld kunnen brengen wegens blessures. “Dergelijke berichten hebben ons nog niet bereikt.” Hij wijst er verder op dat de KNVB weinig andere keus had dan de competitie in elkaar te schuiven. “Het EK gold als stok achter de deur.”

Van alle eredivisieclubs wordt landskampioen en lijstaanvoerder PSV dit jaar het zwaarst geteisterd door blessures. In het seizoen '89-'90 noteerde de club 81 letsels, vorig jaar waren dat er 73. Deze competitiehelft heeft PSV al 47 blessures moeten incasseren. De Zambiaan Kalusha is de enige vaste basisspeler die aan de blessurelawine heeft kunnen ontkomen. Verder zijn alle PSV'ers tenminste een keer aan de beurt geweest: Van Breukelen (enkel), Gerets (enkel, spierblessure), Valckx (voet), Popescu (achillespees, spierblessure), Van Tiggelen (middenvoetsbeentje), Heintze (lies), Koeman (gekneusde rib), Van Aerle (knie, spierblessure, peesschedeontsteking), Vanenburg (knie, enkel), Ellerman (enkel), Kieft (rug), Romario (enkel).

Bij sommigen ging het om lichte, kortstondige blessures, zoals bij Kieft, Koeman en Van Breukelen. Maar anderen hebben maanden niet kunnen spelen. Het begon al in de voorbereiding op de competitie met de nieuwe aankoop Van Tiggelen die tijdens een bosloop op een takje trapte en vervolgens zeven weken uitgeschakeld was. Daar kwam de enkelblessure van Romario nog eens bovenop, half augustus opgedaan in de wedstrijd om de Super Cup tegen Feyenoord. Een kwetsuur die pas net was genezen of hij verwondde tegen Besiktas zijn andere enkel. Tot overmaat van ramp verdween ook nog Vanenburg met een kapotte knie naar de ziekenboeg.

Wat is er in hemelsnaam misgegaan, vroegen de medische en technische staf van PSV zich af, nadat de blessurehausse de vereniging in de Europa Cup fataal was geworden? Was die epidemie van opspelende enkels en knieën en dijen misschien te vermijden geweest? Gezamenlijk stelden ze vast dat de helft van de blessures bij training, de helft in wedstrijden was ontstaan. Dat het vooral om gewrichtsproblemen ging, veel meer dan om spierblessures. Maar verder viel in die lange lijst van letsels geen patroon te ontdekken. Alle blessures leken op zichzelf te staan.

Volgens trainer Bobby Robson en fysiotherapeut Monne de Wit is alles gedaan om blessures te voorkomen. Ze praten over masseren, bandageren, een goede warming-up, zorgvuldige voorbereiding, verantwoorde trainingsopbouw. “Maar sommige blessures zijn onvermijdelijk”, zegt Robson. “Het is nu eenmaal een zeer fysieke contactsport. Er wordt gestreden op het scherpst van de snede. Blessures horen bij topvoetbal.”

Toch wijt PSV het grote aantal blessures van dit seizoen niet alleen aan domme pech. Robson en De Wit leggen een verband met de slopende eerste maanden van de competitie. Volgens De Wit zijn blessures van Van Aerle, Heintze en Scheepers duidelijk terug te voeren op het intensieve speelprogramma. “Kleine letsels hadden niet de tijd om tot rust te komen.” En Robson spreekt over een “slijtageslag die zijn tol heeft gevraagd”.

Ook sommige andere clubs zien de zware seizoenstart als een aanslag op de fysieke gesteldheid van de spelers. Hans Janse, fysiotherapeut van VVV, zegt dat de korte herstelperiode tussen twee wedstrijden gemakkelijk leidt tot oververmoeidheid en overbelasting, wat zijn weerslag vindt in blessures. De Venlose club heeft zijn portie al meer dan gehad. “Op een gegeven moment zaten we met negen geblesseerden. Een heel extreme situatie. Dat is bijna traumatisch al je pas net in de eredivisie zit.”

Provinciegenoot MVV heeft tot dusverre meer geluk met blessures. Het aantal is nauwelijks hoger dan vorig jaar. Toch zegt ook de Maastrichtse fysiotherapeut Jo Beckers dat het tweewekelijkse programma extra verwondingen in de hand werkt. Hij meent dat de liesblessure van Reginald Thal daarop terug te voeren is.

Enkele andere clubs vinden dat de nadelige effecten van de ingedikte competitie wel meevallen. Ajax heeft nauwelijks last van meer blessures. Volgens fysiotherapeut Pim van Dord is dat ook helemaal niet nodig omdat de gevolgen van het verzwaarde programma gemakkelijk kunnen worden opgevangen. Dat kan door tussen de twee wedstrijden door alleen maar licht te trainen. Dat kan ook door een licht geblesseerde spelers een paar dagen extra rust te gunnen en desnoods maar een wedstrijd te laten missen. De problemen ontstaan pas goed als een club in paniek raakt, zegt Van Dord. Als de trainingsarbeid nog verhoogd wordt. “Dat is de beste manier om spelers over de kling te jagen. Dan worden ze alleen maar vermoeider en minder scherp. Dus blessuregevoeliger.”

FC Twente heeft de laatste weken te kampen met veel geblesseerden. Numan, Schmidt, Elzinga, Zwijnenberg, Mrkela en De Koning waren allemaal tegelijk in de ziektewet. Maar over het geheel genomen vallen de verwondingen dit seizoen nog wel mee, vindt fysiotherapeut Paul Krijnsen. Weliswaar ligt het aantal blessures - 22 - tien procent hoger dan vorig jaar in dezelfde periode. “Maar dat heeft met doordeweekse wedstrijden niets te maken. Puur toeval”, zegt de Twentse fysiotherapeut.

In Engeland is het niet meer dan normaal om twee keer in de week te spelen, en dat maanden achter elkaar. Volgens PSV-trainer Robson - ex-coach van Fulham, Ipswich Town en het Engelse nationale elftal - wordt daar ook een hoge prijs voor betaald. In de vorm van blessures. Hij wijst op Liverpool dat dit seizoen op een gegeven moment met dertien geblesseerde spelers zat. Brits onderzoek wijst uit dat het aantal blessures in het Engelse voetbal een kwart hoger ligt dan op het vasteland.

Dat is ook de reden, zegt fysiotherapeut Hans Janse van VVV, dat spelersselecties in Engeland meestal wat omvangrijker zijn dan in Nederland. De clubs houden al bij voorbaat rekening met forse uitval. Volgens Janse is het ook geen toeval, dat de hoogste Engelse divisie zo weinig spelers van boven de dertig telt. “Als je zoveel voetbalt, raakt de sleet er eerder in.”

Overigens blijft het moeilijk om een toeneming van blessures uitsluitend aan roofbouw toe te schrijven. De Nederlandse eredivisieclubs noemen allerlei andere factoren die van invloed op blessures zijn, zoals veldomstandigheden, weersomstandigheden en speelstijl. Monne de Wit, fysiotherapeut van PSV, zegt dat ook de vorm van een elftal mede-bepalend is. In 1988, toen PSV de Europa Cup won, bleef de Eindhovense ploeg vrijwel gevrijwaard van blessures. Hetzelfde gold dat jaar voor het Nederlands elftal bij de Europese kampioenschappen in Duitsland. “Als alles loopt en draait, dan krijg je niet zo gauw blessures. Dan zijn de spelers alerter, geconcentreerder, gretiger. Maar als het tegenzit, beginnen de problemen. Spelers zijn dan ook eerder geneigd om af te haken, niet alleen fysiek maar ook mentaal.”