Na Maastricht

IS DE EUROPESE integratie onomkeerbaar? Voorzover zij een uitvloeisel is van objectieve krachten als de technologisering en internationalisering van het bedrijfsleven is dat vermoedelijk het geval.

Die ontwikkeling kon zelfs door rampen als de Eerste en de Tweede Wereldoorlog slechts worden onderbroken, niet stopgezet. Integendeel, en in die zin is de Europese "eenwording' onderdeel van een verschijnsel dat de gehele geïndustrialiseerde wereld omspant, een wereld die bovendien een steeds groter deel van de aardbol beslaat. Maar in engere zin wordt met Europese integratie bedoeld de poging om de bestuurlijke structuren zoals die op het westelijke deel van het continent bestaan, aan te passen aan wat technologisch en economisch al lang werkelijkheid is. Die aanpassing volgt sinds jaren in "slow motion' de veranderingen "op de markt'.

Wie kennis neemt van de zorgelijke uitspraken van Commissie-voorzitter Delors en Frankrijks minister van buitenlandse zaken Dumas is niet meer zo zeker van de "historische' onvermijdelijkheid van de Europese eenheid. Er zijn "achteruitslaande' krachten aan het werk die het tempo van de "vooruitgang' verder dreigen te verlagen. Die krachten kunnen worden omschreven als een soort "backlash' - als een reactie op ontwikkelingen die een groeiend aantal burgers niet meer kunnen of willen volgen en die voor politici op een gegeven moment voelbaar worden. Die krachten kunnen ook worden geregistreerd als het gevolg van een ontdekking. De Europese Gemeenschap was vele jaren lang niet veel meer dan de vrucht van een "samenzwering' dan het geesteskind van een beperkt aantal "zieners'. De kiezersmassa in de meeste Europese landen liet het ontstaan van de Gemeenschap toe zonder er al te sterke Europese gevoelens op na te houden. De burgers hebben de Gemeenschap nu "ontdekt' als een verschijnsel dat direct het persoonlijke leven beïnvloedt zonder dat zij in hun capaciteit van kiezer er enige greep op hebben.

"MAASTRICHT' zal zeker een resultaat opleveren - al was het maar dat ten minste het groepje landen van de D-markzone straks, uiterlijk in 1999, hun Monetaire Unie zullen vestigen en hun centrale bank zullen oprichten. Dat verstrekt een niet onbelangrijke vastigheid aan bankiers, ondernemers en betrokken regeringen. Gezien de Duitse en Franse wensen op dat punt zullen ook de contouren van een Politieke Unie scherper worden aangezet. Maar de vrees dat de uiteindelijke compromissen zo verwaterd zullen zijn dat het psychologische saldo van de Maastrichtse krachtproef negatief moet worden genoemd, is niet ongegrond. En daardoor zou dan weer de "backlash' nieuwe kracht worden gegeven. Onomkeerbaar?