LUBBERS

Samen onderweg door Ruud Lubbers, redactie Arendo Joustra en Erik van Venetië 376 blz., Het Spectrum 1991, f 59,90 ISBN 90 274 2780 1

Wat dacht Ruud Lubbers op 21-jarige leeftijd? Hij studeerde toen al drie jaar aan de Nederlandse Economische Hogeschool in Rotterdam en schreef als lid van de katholieke studentenvereniging Sanctus Laurentius onder de titel "Unio Paupertatis' een bijdrage voor het blad 't Rooster. Het was 1960, zes jaar na het bisschoppelijk mandement en zes jaar voor de nacht van Schmelzer. De jonge Lubbers maakte zich in zijn artikel zorgen over de identiteit van de verenigingen die deel uitmaakten van de Unie van Katholieke Studentenverenigingen: ""Zij onderscheiden zich naar mijn gevoel in de studentenwereld niet op grond van een wezenlijk katholicisme. Hun activiteiten zijn zoveel mogelijk van het specifieke ontdaan, om zoveel mogelijk de corpora te benaderen.''

Bijna 31 jaar later, het is inmiddels maart 1991, hield dezelfde Lubbers, op dat moment al geruime tijd minister-president van het Koninkrijk der Nederlanden, een toespraak bij de opening van de tentoonstelling "Jezuïeten in Nederland'. De katholieke identiteit, daar ging het opnieuw over. ""Er is een zeker weerwerk nodig,'' zei hij, ""Zo zullen de jezuïeten ook de eersten zijn dat te erkennen. Tegen de verleidingen van de vlakheid van alle dag, het pragmatisme, het alleen leven in het nu en hier, in het onvoldoende leven naar de leer ook van de Levende.''

Lubbers toen, Lubbers nu: de boodschap is niet veranderd. Hij is een man die een heilig geloof heeft in de emancipatie in eigen kring, zozeer dat hij dat gedachtengoed ook transporteert in zijn denken over bijvoorbeeld etnische minderheden.

De filosofische kant van Lubbers wat meer belichten, was de bedoeling van Arendo Joustra en Erik van Venetië, samenstellers van de bundel Samen Onderweg waarin 48 artikelen en toespraken van Ruud Lubbers zijn verzameld. Het heeft een boekwerk van 375 pagina's opgeleverd. Zelf zien ze het als een aanvulling op hun boek Ruud Lubbers. Manager in de politiek, dat vorig jaar verscheen en waarin aan de hand van interviews met derden vooral de pragmaticus en politicus Lubbers werd geportretteerd.

Lubbers over alles door de jaren heen, had de bundel ook kunnen heten. Zo zijn de opvattingen van de KVP-radicaal Lubbers uit 1967 te vernemen (""Een volkspartij mag ook inpirerend en uitdagend zijn!'') en die van de minister-president die koningin en prins toespreekt bij hun 25-jarig huwelijksfeest (""Een koningin om te zoenen''). Daar tussenin: Lubbers over CDA-burgemeesters, Lubbers over de kabinetsformatie van 1982, Lubbers over zijn ervaringen op het internaat, Lubbers over sociale vernieuwing, Lubbers over de KRO, Lubbers over de Jan Saliegeest bij het bedrijfsleven, Lubbers over Europa, Lubbers over Joop den Uyl, Lubbers over de R3-affaire.

Leuk om zo nu en dan eens op te slaan, verschrikkelijk om in een keer te lezen. Het is dan ook een naslagwerk met gelukkig een handzaam register. Maar tegelijkertijd is het een uiterst mager naslagwerk. Bij het selectie hebben de samenstellers de puur beleidsmatige stukken terzijde gelegd, en gekozen voor artikelen en toespraken waarin Lubbers ""zich persoonlijk laat kennen''. Want, schrijven ze, de beleidsstukken zijn eenvoudig na te slaan in de handelingen van de Tweede Kamer. Een onzinnig argument. Alle artikelen van Lubbers in deze bundel kunnen ergens worden teruggevonden, het gaat er nu juist om dat ze bij elkaar worden gebracht. En dan is het jammer dat de Lubbers zoals deze nu al jaren in Eerste of Tweede Kamer opereert, geheel ontbreekt.

Zoals het ook jammer is dat de toelichtingen bij de stukken zo summier zijn. Bijna elk opgenomen artikel vraagt wel om een nadere uitleg: Waarom toen, wat gebeurde ermee, wat waren de reacties? Het is het bekende verwijt bij een bundel van reeds eerder verschenen stukken. Ze zijn al gauw gedateerd en passen dan nog slechts in de sector curiosa.

Meestal wil in dergelijke gevallen een speciaal ter gelegenheid van de bundel geschreven eerste nieuw hoofdstuk nog wel eens helpen, maar ook dat ontbreekt. Het lijkt haast of de bundel zonder medeweten van Lubbers is samengesteld, maar ook dat is niet het geval. De selectie is weliswaar door Joustra en Van Venetie gemaakt, maar wel aan Lubbers voorgelegd. Met als gevolg dat een in de ogen van Lubbers ""te onbenullig'' gedichtje werd geschrapt en een stuk over Dries van Agt en zijn toespraak ter gelegenheid van het huwelijksfeest van het koninklijk paar alsnog werd opgenomen. Het heeft het beeld van de persoonlijke kant van Lubbers ongetwijfeld nog completer gemaakt. Maar het wachten blijft op de echte biografie.