JAN OLSZEWSKI; Briljant jurist

Jan Olszewski is een briljante jurist. Daarover is iedereen in Polen het wel eens - iedereen althans die hem kent, want in brede kring is de nieuwe Poolse premier relatief onbekend. Maar of Jan Olszewski ook de premier wordt die Polen op dit ogenblik nodig heeft is voor velen de vraag. De 61-jarige advocaat heeft, in tegenstelling tot zijn voorganger Bielecki, niet veel verstand van economie. Wat hij ervan weet vindt hij genoeg om tot de conclusie te komen dat het radicale hervormingsbeleid van Leszek Balcerowicz niet deugt. En dat zijn twee omstandigheden die bij velen in Polen grote vraagtekens wekken ten aanzien van de nieuwe regeringsleider.

Het heeft dan ook enkele weken geduurd voordat president Walesa zijn felle verzet tegen Olszewski heeft opgegeven. Olszewski was kandidaat gesteld door de vijf partijen die het na de verkiezingen van eind oktober eens werden over een coalitie. Toen de kandidatuur door Walesa werd afgewezen, maakten de vijf er een halszaak van: er ontstond een partijtje verbaal vrij worstelen, waarbij Walesa het uiteindelijk heeft moeten afleggen: donderdag werd Olszewski benoemd, tot zijn eigen verrassing.

Jan Olszewski, zoon van een prominente activist van de vooroorlogse Poolse Socialistische Partij, werd aan het begin van de korte "Poolse lente' van 1956 bekend door zijn artikelen in het kritische blad Po Prostu. Zijn bekendheid op een breder vlak dankt hij aan zijn acties als advocaat: in de jaren zeventig en tachtig verdedigde Olszewski - vaak met spectaculair succes - opposanten van het bewind, niet alleen kopstukken als Michnik en Kuron maar ook de onbekenden die in de periode van de staat van beleg met tassen vol subversieve literatuur waren betrapt.

Bij de breuk tussen Walesa en de intellectuelen in de leiding van Solidariteit, vorig jaar, koos Olszewski de kant van de eerste: hij werd een van de oprichters van de Centrum Alliantie, de beweging die zich ten doel stelde Walesa president te maken. Hij werd daar eind vorig jaar voor beloond met een verzoek van Walesa, Mazowiecki als premier op te volgen. Hij faalde: men werd het niet eens over de rol van chef-hervormer Leszek Balcerowicz in de nieuwe regering. Olszewski wil van het radicale hervormingsmodel niets weten, Walesa hield (en houdt) er strikt aan vast.

Sindsdien is het tot deze herfst wat stil geworden rondom Jan Olszewski. De Centrum Alliantie wordt geleid door de gebroeders Kaczynski, de tweeling die jarenlang als Walesa's rechterhand heeft gefungeerd maar die inmiddels een diepe persoonlijke wrok tegen de president koestert en die al evenmin veel op heeft met Balcerowicz' programma. Het is waarschijnlijk die wrok die de achtergrond vormt van Olszewski's kandidatuur voor het premierschap.

Of het Olszewski lukt een werkzame regering te vormen en of hij het lang als premier uithoudt, is nog onduidelijk. De vijf partijen die zijn kandidatuur hebben gesteld, zijn het nog niet eens over een economisch programma. Ze passen elkaar ook heel slecht: lijnrecht tegenover het Liberaal-Democratisch Congres (KLD) van Olszewski's voorganger Bielecki - de partij van het zakenleven en van de ultra-radicale hervormers - staan de Boeren Alliantie (PL), die de vrije markt met allerlei compromissen wil verwateren, en de fel-nationalistische Confederatie voor een Onafhankelijk Polen (KPN), die met het beleid-Balcerowicz liefst ook de bemoeienis van het IMF met de Poolse economie en daarmee een van de weinige reddingsboeien van die economie overboord wil zetten.

Olszewski is in tegenstelling tot zijn voorgangers Mazowiecki en Bielecki weinig populair en ook dat zal hem parten kunnen spelen. De intellectuelen vergeven hem zijn keus van vorig jaar niet, de grote massa kent hem niet. Maar ook Jan Krzysztof Bielecki was bij zijn aantreden een onbekende en hij werd binnen enkele maanden een van Polens populairste en meest gerespecteerde politici. En, zegt men wat smalend in Warschau, de Centrum Alliantie heeft een redelijke vleugel en een vleugel van lege hoofden. En Jan Olszewski hoort echt bij de eerste groep.