Bert en Ernie als gesprekspartners van Socrates

Camera Obscura, Socrates. Zaterdag, Radio 4, 22.00-23.00 uur.

De levendigheid en dramatische kracht van de dialogen van Plato heeft deze filosofische klassiekers ervoor behoed slechts gelezen te worden in de stilte van bibliotheken en studeerkamers. Vooral "Het Gastmaal (Symposium)' wordt nog al eens op de planken gezet of anderszins ten gehore gebracht. Maar ook andere dialogen, waarin het vraag-antwoord-spel van Socrates meer centraal staat, lenen zich uitstekend voor lezing hardop. Niet voor niets heeft Plato ervoor gekozen zijn geschriften in de vorm van dialogen, gesprekken, te presenteren, in plaats van als tractaten. Het geschreven woord, laat hij Socrates in een van de dialogen zeggen, is als een schildering: het lijkt op het leven, maar als je er een vraag aan stelt blijft het stil. In het gesprek als filosofische onderzoeksmethode worden vragen opgeworpen, antwoorden gegeven, weer verworpen, tegenvragen gesteld, enzovoorts.

De KRO zendt vier achtereenvolgende zaterdagavonden, in het programma Camera Obscura, de serie Socrates uit. Het zijn fragmenten van verschillende dialogen van Plato, waarbij de gesprekspartners van Socrates gespeeld worden door bekende Nederlanders. In de eerste aflevering staat de liefde centraal.

De type casting is zeer raak, in één geval hilarisch. Wie goed luistert herkent in Pausanias (die een betoog houdt over de hogere liefde en de alledaagse liefde) de stem van uitgever Johan Polak, en in Alcibiades (met zijn schitterende rede over Socrates) het bewogen timbre van Ramses Shaffy.

De twee generaals Laches en Nicias, die Socrates met veel plezier in verwarring brengt over het begrip moed, worden vertolkt door Herman Kuiphof en mr. G.B.J. Hiltermann. Vooral de laatste speelt zijn rol met verve en geeft in zijn stellige toonzetting en zijn verontwaardigde interrupties blijk van een groot acteertalent.

De twee vrienden Lysis en Menexenus, die door Socrates ondervraagd worden over wat vriendschap nu eigenlijk is, blijken de stemmen te hebben van het onafscheidelijke duo Bert en Ernie, van de kinderserie Sesamstraat. De rustige, ironische Socrates zet de opgewonden jongens hevig aan het twijfelen en aan het denken.

Gelukkig zijn de teksten van Plato slechts ingekort en op kleine punten aangepast. Wijdverbreid is het misverstand dat klassieke filosofische teksten "vertaald' moet worden in eigentijdse voorbeelden en jolige kroegtaal om voor een groot publiek toegankelijk te zijn; de Italiaanse auteur Luciano de Crescenzo heeft vanuit die gedachte menige infantiele filosofische bestseller geschreven. Maar samensteller Peter Te Nuyl van Socrates blijft zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke teksten, en bij Plato betekent dat geenszins jargon.

Behalve de stemmen, is alleen de context waarin de gesprekken zich afspelen eigentijds: een radio-programma als een soort journalistenforum, met op de achtergrond café-geluiden. Na de hoog oplopende discussie tussen Nicias en Laches, met Socrates natuurlijk weer als provocerende en mild spottende gespreksleider, mag de medicus Eryximachus (Aart Gisolf) per telefoon van een medisch congres een soort column inspreken. Maar afgezien van zulke grapjes in de presentatie, zijn gelukkig geen geforceerde pogingen gedaan om Plato tot een laat-twintigste eeuwse bijvoegselfilosoof te maken. Wat van alle tijden is, behoeft immers geen actualisering.