Niets mag mij zomaar overkomen; Doorwrochte roman van Thomas Verbogt

Thomas Verbogt, Het laatste uur van de middag. Uitg. Veen, 173 blz. Prijs ƒ 24,90.

De titel belooft niet veel goeds. Toch niet weer een roman over een doodgewone midlife-crisis? Het getob van een bijna-veertiger die zich realiseert dat hij z'n beste tijd achter zich heeft?

Ja en nee. Inderdaad komt Daniël, de hoofdpersoon van Thomas Verbogts tweede roman Het laatste uur van de middag dicht in de buurt van de gevarenzone. Achterin de dertig, gesettled, gelukkig getrouwd, aardige carrière als schrijver van scenario's die nog verfilmd worden ook. Niets aan de hand dus. Maar het noodlot moet toeslaan, en dat doet het ook. Daniël krijgt zijn broer Arthur te logeren die hij tweeëntwintig jaar niet heeft gezien. Arthur is inmiddels getrouwd met een Française, Emily, en zodra Daniël haar ziet is hij verloren. Met het scenario waaraan hij bezig is - over de (on)mogelijkheid in het verleden genomen beslissingen terug te draaien en andere keuzes te maken - wil het niet meer vlotten; van nu af aan is het een en al ergernis (Arthur) en hunkering (Emily) wat de klok slaat.

Als een schrijver zijn hoofdpersoon hetzelfde beroep toedicht, is dat natuurlijk geen willekeurige keuze. Het ligt dan ook voor de hand dat in Het laatste uur van de middag de ervaringen van Daniël hun weerslag zullen hebben op zijn creatieve bezigheden. Sterker nog, voor Verbogt is Daniëls beroep een uitgangspunt, het typeert hem en zijn manier van leven. Als scenarioschrijver is hij gewend de zaken naar zijn hand te zetten, om de gebeurtenissen volgens plan te laten plaatsvinden. We vernemen zelfs dat Daniël na "het ongeluk' van zijn vader - een vage geschiedenis waarin zijn broer Arthur tweeëntwintig jaar geleden een al even vage rol heeft gespeeld - besloten heeft dat hem niets meer "zomaar' mag overkomen. Het verklaart zijn beroepskeuze, evenals het feit dat hij er in geslaagd is samen met zijn labiele echtgenote een aangenaam, ordentelijk leven te leiden. Geen wonder dat dat zorgvuldig opgebouwde bestaan met de komst van Arthur en Emily in één klap volledig wordt ontwricht. Arthur maakt immers deel uit van Daniëls vroegere, nog ongeordende leven, terwijl Emily zelfs daarmee niets te maken heeft: zijn plotselinge, hevige liefde voor haar "overkomt' Daniël. Na het vrijblijvende "We zien wel' waarmee zij aan hun heimelijke relatie beginnen is Daniëls val niet meer te stuiten: een dergelijke houding past niet in zijn uitgestippelde leven.

Sleutelen

Dat Verbogt veel waarde hecht aan een solide constructie bewees hij al in Onvolledig landschap (1990), zijn tweede verhalenbundel. Ook Het laatste uur van de middag zit doorwrocht in elkaar: het idee dat aan het verleden niet valt te sleutelen is zeer consequent uitgewerkt. Veel terughoudender toont hij zich in de weergave van zijn personages: aan karakterbeschrijvingen waagt hij zich nauwelijks, de dialogen en de gebeurtenissen moeten het werk doen.

Zodoende roept de roman nogal wat vragen op. Wat is er nou eigenlijk aan de hand met Daniëls echtgenote? Wat is het aantrekkelijke van Emily? Waarom is Arthur zo weerzinwekkend? Toch niet omdat hij af en toe te diep in het glaasje kijkt en - wat burgerlijk - in opdracht van een projectontwikkelaar bungalows verkoopt? We mogen het allemaal zelf bedenken.

Het zou me niets verbazen als ook in die oppervlakkige karaktertekening sprake is geweest van opzet. Wie weet is het de uiterste consequentie van een consequent uitgewerkt idee: een roman over een scenarioschrijver, geschreven als was het een scenario. Verbogt levert de sterke plot, zijn personages laat hij bewust leeg, niet ingevuld. Zoek er een goede regisseur en een paar karakteracteurs bij en we kunnen aan de slag. Een intrigerende gedachte.

Toch wrikt er iets. De fletsheid van de personages gaat op den duur tegenstaan, en je snakt naar een pittige conversatie; alles in de roman is ondergeschikt gemaakt aan dat ene ijzersterke idee. Irritant is ook dat Verbogt meent ons daarop steeds weer te moeten wijzen, met name als hij het heeft over het scenario waar Daniël mee zit te modderen. En tenslotte bevat Het laatste uur van de middag geen enkele zin die je bijblijft. Een knappe roman is nog geen goede roman.