Lubbers vecht pratend en faxend voor Europa

DEN HAAG, 6 DEC. De eerste op wie minister-president Ruud Lubbers afschiet in de Rolzaal op het Binnenhof is de Belgische (demissionaire) premier, Wilfried Martens. Wat ze met elkaar bespreken kan niemand horen, maar aan Lubbers is te zien dat hij met stelligheid spreekt. Het zou wel eens hetzelfde kunnen zijn wat zijn woordvoerder inmiddels overal verspreidt: Nederland wil echt géén ruilhandeltje met de Fransen: Straatsburg definitief het Europese Parlement, Amsterdam de centrale Europese Bank.

In het Belgische kabinet was daarover woensdag flinke beroering ontstaan, die door staatssecretaris Lizin naar buiten werd gebracht. Martens had een brief van Lubbers aan Mitterrand voorgelezen, waarin dit allemaal zou staan. De Belgen waren woedend, omdat zij al vele jaren proberen naast alle andere activiteiten ook nog de plenaire vergaderingen van het Europese Parlement naar Brussel te halen, zodat dit werkelijk de Europese hoofdstad kan worden. Ze worden ook al die jaren dwarsgezeten door de Fransen, die Straatsburg als Europese hoofdstad pushen.

Gisteren en vandaag is premier Martens in Den Haag, waar hij, net als Lubbers, deelneemt aan een vergadering van het uitgebreid "Bureau', het bestuur, van de Europese Volkspartij (EVP), de Europese christen-democraten, en vanmiddag en vanavond aan wat in EVP-persberichten de "EVP-top' heet: de zes regeringsleiders uit de eigen rijen, de partijvoorzitters, Commissielid Frans Andriessen en drie kopstukken uit het Europese Parlement en de partij.

Het is een van de vele klavieren waar de Nederlandse minister-president deze dagen voorafgaand aan de maandag en dinsdag in Maastricht te houden EG-topconferentie op kan spelen om die bijeenkomst nog enigszins tot een succes te maken.

Pag 5:

Premier vecht telefonerend en faxend door

“Lubbers zit al dagenlang te telefoneren, brieven en faxen te versturen”, vertelt een van zijn medewerkers. Met wie belt hij dan en waarover? “Ja dat moet je niet vragen. Lubbers is in dergelijke situaties als een tornado bezig, dat kunnen zijn medewerkers ook niet meer allemaal bijhouden. Bovendien is ons standpunt: telefoongesprekken en correspondentie met staatshoofden en regeringsleiders zijn vertrouwelijk.” De directe staf van de premier is zo klein, dat er doorgaans ook weinig details naar buiten dringen.

Er staat veel op het spel voor Nederland en het Nederlandse EG-voorzitterschap. Het Nederlandse prestige als land dat in staat is grote klussen aan te kunnen zoals de onderhandelingen over de Economische en Monetaire Unie en de Europese Politieke Unie (EMU en EPU) heeft sterk geleden. De afgang op de 30ste september in Brussel toen het Nederlandse ontwerp-verdrag in de EG-ministerraad, behalve door de Belgische minister, radicaal van tafel werd geveegd, ligt vers in het geheugen.

De Haagse classe politique, met voorop het ministerie van buitenlandse zaken, is twee maanden na dato nog bezig te analyseren wat er voorafgaand aan die 30ste september is misgegaan. Een van de hoofdvragen is: waarom wist men niet dat de anderen het ontwerp gingen afwijzen? Een oud-minister die zijn naam liever niet genoemd wil hebben, zei dezer dagen: “In de omgeving van staatssecretaris Dankert zeggen ze dat hun contacten in de andere hoofdsteden iets anders suggereerden dan hun bazen uiteindelijk beslisten. Dan hebben ze toch nog gefaald bij BZ. Het opvangen van signalen, het vertalen van diplomatieke frasen, het kennen van de interne verhoudingen en animositeiten bij de regeringen van andere landen is toch hun werk. Daar zijn ze voor”.

De stemming op het ministerie van buitenlandse zaken is bijna twee maanden tamelijk somber geweest. “Ze waren echt groggy door deze slag”, vertelt een bij de onderhandelingen betrokken ambtenaar. Minister Van den Broek heeft zijn kernploeg tot een minimum beperkt. Naast de secretaris-generaal, Ben Bot, die in de eerste plaats verantwoordelijk is voor de hele organisatie van het departement, zitten daar nog slechts vijf mensen in: directeur-generaal politieke zaken Peter van Walsum, Boudewijn van Eenennaam en Herman Schaper van de Directie Atlantische Samenwerking en Veiligheid, woordvoerder Dig Istha en persoonlijk secretaris Pieter de Gooijer.

Hoe hard de hele zaak met de Politieke Unie binnen het ministerie is aangekomen, blijkt wel uit het feit dat de afdelingen die daar speciaal voor zijn, het Directoraat-Generaal Europese Samenwerking en de Directie Integratie Europa, door de minister uit de eerste lijn van onderhandelen zijn verwijderd. Het definitieve ontwerp-verdrag voor de Europese Politieke Unie - nu Europese Unie geheten - is na het tweedaags ministersconclaaf in Brussel begin deze week in de nacht van woensdag op donderdag niet door de mensen van deze afdelingen gemaakt, maar door mensen van de Nederlandse EG-ambassade in Brussel. Dat zijn ambassadeur Peter Nieman en ambassaderaad en internationaal jurist Guus Borchardt, die samen met Poul Christoffersen, hoofd van het kabinet van secretaris-generaal Niels Ersboell van de Europese Ministerraad, de eigenlijke verdragstekst in elkaar zetten.

Het conclaaf maandag en dinsdag in Brussel was de laatste formele bijdrage van de ministers van buitenlandse zaken aan de zaak, die nu verder in handen is van de elf regeringsleiders en de Franse president. Het hoofdkwartier vormt tot zondag het torentje van premier Lubbers, waar het licht bijna onafgebroken brandt en waar geregeld luxe limousines met functionarissen voorrijden. Lubbers zelf heeft veel belang bij een enigszins goede afloop van de Maastrichtse top. Uit het debâcle rondom de 30ste september is twijfel overgebleven over zijn opstelling: had Lubbers niet in een eerder stadium zelf moeten ingrijpen? Had hij niet veel vroeger dan eind november langs de hoofdsteden gemoeten om zijn collega's Nederlandse concepten voor te houden.

Lubbers heeft iets daarvan toegegeven door te verwijzen naar de grondwetsdiscussie over de bevoegdheden van minister-president en minister van buitenlandse zaken. Lubbers suggereerde daarmee dat hij als premier gedwongen was geweest zich terughoudend op te stellen, doordat minister Van den Broek zo fel reageerde op suggesties om de premier meer coördinerende bevoegdheden te geven op buitenlands politiek terrein. “Die hele controverse heeft het Nederlandse voorzitterschap geen goed gedaan”, zei D66-leider Van Mierlo onlangs in een vraaggesprek.

Irritatie aan Belgische zijde over een brief van Lubbers aan Mitterrand, waarbij zelfs wordt gedreigd de monetaire unie te blokkeren, kan de Nederlandse premier er niet bij hebben, temeer daar de Belgen de enigen waren die Nederland zijn blijven steunen bij de politieke unie. Daarom komt het goed uit dat Martens in Den Haag is. En ook de andere christen-democratische regeringsleiders: Kohl uit Duitsland, Santer uit Luxemburg, Andreotti uit Italië en Mitsotakis uit Griekenland. Zij vormen op hun niveau het grootste blok binnen de Twaalf.

Vecht Ruud Lubbers al telefonerend en faxend naar zijn collega's en naar Parijs ook voor het behoud van zijn kandidatuur op het presidentschap van de Europese Commissie? Nog steeds zegt de premier er zelf geen woord over. Het gerenommeerde Duitse weekblad Die Zeit schrijft deze week dat Lubbers' kansen zijn verspeeld door het Nederlandse prestigeverlies op Europees terrein. Maar ook dat is slechts een speculatie. Dat een succes of een mislukking van "Maastricht' hier een grote rol in speelt, weet iedereen.