Hoe Amerikaans is een Honda?

Vroeger was het vrij duidelijk: Toyota, Honda, Nissan, dat waren Japanse automobielen. Chevrolet was een Amerikaan, Fiat een Italiaan en Renault was Frans. Maar tegenwoordig is het allemaal wat minder overzichtelijk. Autofabrikanten werken samen, ze gebruiken elkaars motoren en versnellingsbakken. En ze treden buiten hun landsgrenzen. Japanse auto's worden niet alleen meer in Japan gemaakt, maar ook in Europa en in de Verenigde Staten. En dan kan het soms lastig worden. Is een Nissan die in Groot Brittannië wordt gemaakt een Japanse of Engelse auto? Is een in Ohio (USA) gefabriceerde Honda een Amerikaanse auto of een Japanse?

Zolang de wereldhandel niet volledig vrij is, zal dit soort vragen de gemoederen verhitten. En die handel is nog lang niet vrij. Er zijn nog altijd invoerrechten en er worden ook invoerquota vastgesteld. Bij zo'n quotum spreekt bij voorbeeld de EG met Japan af dat er gedurende een bepaalde periode niet meer dan x miljoen Japanse auto's ingevoerd mogen worden in de EG-markt.

Zo'n afspraak wordt gemaakt omdat de Europese auto-industrie hem knijpt als een dief voor de Japanse concurrentie. Zolang Japanners de helft van de tijd nodig hebben die wij er over doen om een auto van de band laten rollen, is er ook alle reden om hun concurrentie te duchten. Over de hele wereld krijgt Japan met zijn goedgeprijsde, vaak fraai vormgegeven produkten van meestal hoge kwaliteit met steeds meer weerstand te maken. Vandaar een quotum, of iets subtieler een "vrijwillige exportbeperking'.

Japan heeft daar iets op bedacht. Het is zijn produktie gaan mondialiseren. Het heeft de traditionele benadering van thuis produceren en dan exporteren voor een deel losgelaten. Er zijn samenwerkingsovereenkomsten afgesloten met Amerikaanse en Europese autofabrikanten. Honda doet het met GM, Mitshubishi is ingetrokken bij Volvo. Er zijn in de VS en Europa fabrieken opgekocht en nieuwe Japanse gebouwd. Nissan in Engeland en Honda in Ohio; en zij zijn niet de enige. Daardoor ontstaat het volgende probleem: telt een in Engeland gebouwde Nissan voor het overeengekomen quotum? Of is het geen Japanse auto, maar een Europese. Met andere woorden wat is de "European content', voor hoeveel procent is hij Europees en voor hoeveel Japans?

De EG en Japan hebben een akkoord bereikt waarbij een Japanse auto die voor tachtig procent Europees is als geheel Europees wordt beschouwd. Hij kan na 1992 vrij in de Europese markt bewegen en telt niet mee voor het quotum. Die Engelse Nissan kan dan zonder enig probleem Frankrijk en Italië binnenkomen. En daar zitten ze bij Renault, Peugeot, Citroën en Fiat helemaal niet op te wachten.

Het hierboven besproken probleem geldt ook tussen Japan en de Verenigde Staten. Daar vliegt men elkaar in de haren over de vraag hoe Amerikaans een in de VS gebouwde Honda is. Is hij bij voorbeeld Amerikaans genoeg om vrij Canada binnen te mogen? En is - omgekeerd - een in Canada gebouwde Honda Canadees genoeg om vrij de VS in te kunnen? Het gaat daarbij om grote belangen. We kunnen in de kranten lezen hoe slecht het gaat met General Motors, Chrysler en Ford. Terwijl de Honda Accord in de VS de best verkochte auto is. Honda heeft er drie assemblagefabrieken en een motorenfabriek. Van de 855.000 in 1990 in de VS verkochte Honda's is tweederde in de VS geassembleerd. Volgens Honda hebben ze 75 procent domestic content; dat wil zeggen dat 75 procent van de verkoopprijs bestaat uit Amerikaanse arbeidskosten, onderdelen en overige kosten.

Mensen die dit percentage in twijfel trekken, zijn het een en ander gaan uitzoeken. En dan blijkt dat het bij voorbeeld lang niet eenvoudig is om de "Amerikaansheid' van de krukas van een Honda Accord te bepalen. Volgens Honda is het ding honderd procent Amerikaans, omdat het in de VS wordt geproduceerd. Maar, zeggen ze in de VS: het staal komt uit een fabriek die voor tweederde in Japanse handen is, het wordt tot een krukas gesmeed (de belangrijkste waardetoevoeging) door een honderd procent Japanse fabriek in Jeffersonville, een honderd procent Amerikaanse firma bewerkt de krukas die tenslotte in de honderd procent Honda-fabriek in Ohio wordt ingebouwd.

De Universiteit van Michigan heeft een onderzoek gedaan met als uitkomst dat maar zestien procent van de waarde van een 1989 Honda Civic van Amerikaanse toeleveringsbedrijven afkomstig is. Dit cijfer zou 36 procent zijn als de arbeidskosten, de afschrijving (de waardevermindering van de machines) en de "overhead'-kosten (kosten die niet direct aan één bepaald produkt kunnen worden toegerekend) zouden worden meegeteld. En daar moet dan weer bij worden aangetekend dat die afschrijving - een belangrijke post bij een kapitaal-intensief fabricageproces - slaat op uit Japan ingevoerde machinerie.

In een Honda Civic uit Ohio zit het volgende: Door Honda ingevoerde onderdelen 38 procent. Door in de VS gevestigde Japanse bedrijven geleverd onderdelen 26 procent, Amerikaanse toeleveringsbedrijven zorgen voor zestien procent en arbeidskosten, afschrijvingen en "overhead' vormen twintig procent. (Bron: Business Week)

Intussen kun je je afvragen wat eigenlijk een "Japanse fabriek in de VS' is. Is dat een fabriek waarvan de eigenaren voor meer dan de helft Japanners zijn die in Japan wonen? Niet de eigendomsverhoudingen maar de waardetoevoeging tijdens de produktie zou de doorslag moeten geven. Economen hanteren in dit verband het begrip toegevoegde waarde. De toegevoegde waarde van een Honda uit Ohio is verkoopprijs af fabriek verminderd met de waarde van de ingekochte grondstoffen en halffabrikaten. Een deel van die inkoop is binnenlands en een deel komt uit Japan of andere landen. En ook bij de waarde die aan de ingekochte zaken wordt toegevoegd kun je een binnenlands en een buitenlands deel onderscheiden.

"Domestic' of binnenlands zijn de lonen uitbetaald aan ingezetenen, ongeacht of het Amerikanen, Japanners of Mexicanen zijn. Ook de salarissen van het in de VS gevestigde Japanse management zou je als binnenlands moeten bestempelen. De kosten van uit Japan ingevoerde machines zijn een stukje buitenlandse toegevoegde waarde. Evenals de rente die moet worden betaald over uit Japan ingevoerd vermogen. Stel dat die samen vijf procent bedragen. Op die manier bekeken zou uit de tabel blijken dat de Honda uit Ohio niet voor 36 procent maar voor 57 procent (honderd procent minus de ingevoerde 38 procent, minus vijf procent machines en vermogen uit het buitenland) Amerikaans is.