Exposities tonen wonderkind Mozart in Holland

ß8Tentoonstelling: Mozart in Den Haag t-m 5-1 in het Haags Historisch Museum, Korte Vijverberg 7, Den Haag. Di-vr 11-17 uur, za-zo 12-17 uur (Eerste Kerstdag en nieuwjaarsdag gesloten).

ß8Tentoonstelling: Mozart in Haarlem t-m 5-1 in het Teylers Museum, Spaarne 23, Haarlem. Di-za 10-17 uur, zo 13-17 uur (Eerste Kerstdag en nieuwjaarsdag gesloten).

Wolfgang Amadeus Mozart, de componist die vandaag tweehonderd jaar geleden in Wenen in een later onvindbaar graf werd begraven, was tijdens zijn leven ook enige tijd in ons land, op uitnodiging van de Oranjes. Van september 1765 tot april 1766 verbleef het 9-jarige wonderkind Mozart hier, voornamelijk in Den Haag, samen met zijn ouders en zijn iets oudere zuster Nannerl, met wie hij als klavecinist optrad tijdens concerten in Den Haag, Amsterdam en Utrecht. Zijn aanwezigheid luisterde ook de inhuldiging op van de 18-jarige prins Willem V als stadhouder: daar klonk Mozarts potpourri Galimathias musicum. Verder schreef Mozart hier een aantal andere composities en was hij een tijd lang zó ernstig ziek dat het een wonder was dat hij het overleefde. Daarom is de wereld hoogstwaarschijnlijk wel veel dankbaarheid verschuldigd aan dr. Schwencke, de lijfarts van de Oranjes die op verzoek van prinses Caroline het zieke kind Mozart behandelde.

Tentoonstellingen in Den Haag en Haarlem besteden nog tot en met 5 januari aandacht aan Mozarts verblijf in ons land, waarover de NOS-tv op 15 december ook nog een uitvoerige en fraaie documentaire uitzendt. Behalve oude kranten, zoals de Amsterdamsche Dingsdagsche Courant, met aankondigingen van de concerten die de jonge Mozart gaf, een enkele autograaf en wat gedrukte uitgaven van zijn in Nederland vervaardigde composities, is er weinig dat nog direct aan Mozarts verblijf in Nederland herinnert. Maar alles wat ook maar enigszins daarmee in verband kan worden gebracht, wordt gelukkig getoond, en zo geven de twee exposities eigenlijk vooral een beeld van de lokale en de vaderlandse geschiedenis in de jaren '60 van de achttiende eeuw en van het muziek- en hofleven in die tijd.

De expositie in een bovenzaaltje van het Haarlemse Teylers Museum is slechts klein en heeft ook een beperkte aanleiding, al is die uiteraard toch van bijzonder belang. Mozart was in Haarlem in april 1767 toen zijn vader Leopold Mozart daar het eerste exemplaar in ontvangst nam van de door Johannes Enschedé gedrukte Nederlandse vertaling van zijn vioolleerboek. Een fraai gebonden exemplaar van het aan prins Willem V opgedragen boek overhandigde hij later aan de jonge stadhouder. Behalve een exemplaar van Grondig onderwys in het behandelen der viool is er op de expositie ook te zien hoe fraai Enschedé destijds muziek drukte met losse typen, gemaakt door Michael Fleischmann, wiens matrijzen en gereedschappen hier ook liggen. Zelfs voor die tijd was deze methode al te omslachtig en daardoor te kostbaar, zodat er weer snel van af werd gestapt. Enschedé bleef de typen echter tot ver in deze eeuw gebruiken als onvervalsbare versieringen, eerst op bankbiljetten, later op aandelen en loterijbriefjes. Verder bespeelde de jonge Mozart op uitnodiging van stadsorganist Radeker een uur lang het nog redelijk nieuwe Christian Müllerorgel in de Bavo.

De tentoonstelling in het Haags Historisch Museum - een gebouw op de hoek van de Korte Vijverberg en het Tournooiveld waar Mozart destijds nog is langs gekomen - is veel omvangrijker en biedt behalve fraaie stadsgezichten en prenten van de majestueuze inhuldigingsfeesten van prins Willem V, ook diverse muziekinstrumenten uit de achttiende eeuw, kledij uit die tijd en modellen van het soort koets en trekschuit waarmee de familie Mozart door ons land reisde. Uniek is natuurlijk Mozarts handschrift van Galimathias Musicum - uit het bezit van het Haags Gemeentemuseum - met door vader Leopold Mozart aangebrachte verbeteringen.

Een gratis verkrijgbaar krantje vertelt hier vrijwel alles wat bekend is over Mozarts verblijf in ons land. Deze Haagse expositie besteedt ook nog aandacht aan de optredens van Mozart in Amsterdam en Utrecht. Als men hier aan het eind van de tentoonstelling links naar buiten kijkt, ziet men daar de plaats waar vroeger de zaal stond van de St. Jorisdoelen, waar Mozart optrad. Nu is daar het kantoorgebouw van een bank.