De "slachtoffers' van het Rembrandt Research Project

Met het oog op Rembrandt, Ned. 3., 20.56-21.56u.

De eerste beelden van de documentaire Met het oog op Rembrandt zijn opgenomen in de Wallace Collection in Londen. Dit ouderwets deftige museum is een van de "slachtoffers' van het Nederlandse Rembrandt Research Project: van de twaalf Rembrandts in de verzameling is volgens de Nederlandse onderzoekers alleen het portret van Rembrandts zoon Titus echt.

In de negentiende eeuw groeide de Rembrandt-verering sterk. Stelde de kunsthistoricus Wilhelm von Bode in 1883 het totale aantal Rembrandts nog op 337, in 1913 was dit aantal al bijna verdrievoudigd tot 988. Daarna daalde het weer tot 420 in 1968. In dat jaar ging ook het Rembrandt Research Project van start.

De documentaire laat zien hoe dit onderzoek in zijn werk gaat. Er werden opnames gemaakt in het Centraal Laboratorium voor onderzoek van voorwerpen van kunst en cultuur en bij DSM-Research in Geleen, waar men met behulp van geavanceerde apparatuur de verf, het hout van de panelen en de structuur van het linnen analyseert. Zelfs het Gerechtelijk Laboratorium in Rijswijk is sinds kort ingeschakeld om de signatuur van de meester te onderzoeken. Hier heeft men inmiddels vastgesteld dat 60% van de echte Rembrandts voorzien is van een valse signatuur.

De film, die is opgenomen met de nieuwe High Definition-1250 techniek, toont de schilderijen van zeer dichtbij. De beelden zijn verbluffend gedetailleerd: op een zelfportretje dat de jeugdige Rembrandt in 1629 schilderde en dat in het Rijksmuseum hangt, kan men elk haartje onderscheiden. Vergelijking met een bijna identiek portret in Kassel maakt ook voor de leek zichtbaar dat dit laatste schilderij niet van Rembrandt kan zijn. Misschien is het wel van een van zijn leerlingen of medewerkers die hem in zijn atelier behulpzaam waren. Hun schilderijen verkocht Rembrandt zelf al vaak onder zijn eigen naam.

Mijn poging om dit zelfportret in het museum ook zo nauwkeurig te bestuderen, liep uit op een teleurstelling: door het spiegelende glas dat ervoor zit is dit vrijwel onmogelijk. Zullen we in de toekomst alleen nog maar van kunst kunnen genieten op HD-TV?

Regisseur Kees van Langeraad is in zijn opzet om Rembrandts schildertechnieken te laten zien zonder de gebruikelijke romantische verhalen en carillonmuziek niet helemaal geslaagd. De muziek (van de Amerikaanse componist Ron Ford) zwelt bij de beelden van het Joodse Bruidje weer flink aan en de commentaarstem van Ton Lensink heeft nog steeds die warme, donkerbruine klank.