Zwijmelen in een woonkazerne

Mima. Regie: Philomène Esposito. Met: Nino Manfredi, Virginie Ledoyen, Margarita Lozano. Amsterdam, Kriterion; Utrecht, Springhaver.

Giuseppe Tornatore heeft er al een tijdje succes mee - in zijn films Nuovo Cinema Paradiso en Stanno tutti bene presenteerde hij een soort Italië en vooral een soort Italianen van exclusieve exportkwaliteit. Reuze charmant, dat hartstochtelijk volkje, met dat temperament en die familiezin en dat praten met overvloedige lichaamstaal, maar ook onverdraaglijk oppervlakkig. Tornatore's films anticiperen op de bekende generalisaties, ze beantwoorden aan alle clichés. Ze appelleren aan een goedkope Noordeuropese en Noordamerikaanse vertedering, die niets te maken heeft met belangstelling voor Italië en alles met ordinaire dweepzucht.

De Frans-Italiaanse cineaste Philomène Esposito volgt in Tornatore's sporen. Op de muziek-per-strekkende-meter van Reinhardt Wagner, een stuitende epigoon van de componist Nicola Piovani (verantwoordelijk voor de muziek bij de films van bij voorbeeld de gebroeders Taviani), presenteert ze een uitgebreide Italiaanse familie. Deze familie heeft zich, met zussen, broers, schoonzusters en zwagers en hun respectievelijke gezinnen, gegroepeerd rond een bejaarde stamvader en -moeder (Nino Manfredi en Margarita Lozano, beiden in vergelijkbare rollen overbekend uit talloze Italiaanse familiedrama's). De familie neemt een uitzonderingspositie in: de woonkazerne waar men, flat aan flat, in huist, staat niet in het moederland, maar in een Zuidfranse havenstad. De familieleden hebben meer redenen om samen te klitten dan alleen de traditie. Ze emigreerden naar een vreemd, hun niet al te vriendelijk gezind land. Uit economische overwegingen, maar, zo blijkt gaandeweg de film, ook uit sociale noodzaak: de stamvader raakte slaags met de mafia en zag zich gedwongen om zijn heil buiten de grenzen te zoeken.

Philomène Esposito benut in haar film Mima het verhaal van deze familie helaas uitsluitend als achtergrond. Folklore is de hardheid van een moeder die nooit lacht en altijd haar schelle stem verheft. Pittoresk is de vertelkunst van de oude man als hij met een zwaar accent over de geboortegrond in Calabria vertelt. Sfeervol is de wake van de vrouwen bij het dode lichaam, hun gerimpelde gezichten fotogeniek omhuld door zwarte hoofddoeken. Innemend zijn de woedende mannentranen van de net volwassen jongen, terwijl hij zijn oudste broer zijn das laat strikken voor de begrafenis van hun vader. Er komt van alles en nog meer aan de orde, maar van doordringen is nooit sprake. Waarom die moeder zich zo ongevoelig gedraagt tegen haar dochtertjes, waarom die oude man zo melancholiek is, wat die wakende vrouwen denken of voelen en hoe een jongen ertoe komt om bloedwraak te eisen, Philomène Esposito stipt het aan als ultra-Italiaans, maar ze gaat er verder niet op in. Alleen het uiterlijk telt, het is niet de bedoeling dat haar publiek zich iets aantrekt van de inhoud van die beelden. De georganiseerde misdaad speelt een doorslaggevende rol in de plot van haar verhaal, en zelfs daarover heeft zij niet meer te melden dan dat de mafia zich bedient van chantage en terreur.

Esposito concentreert Mima op een lid van de jongste generatie van de familie, een dochter die zich meer Frans voelt dan Italiaans en die zich daardoor, meer dan normaal is voor een puber, met even veel wrok als schuldgevoel, distantieert van haar milieu. We zien haar opgroeien van meisje tot vrouw en tegelijk zien we haar zich ontwikkelen van kansarme Calabrese tot zelfbewuste Française. Esposito identificeert dat verhaal expliciet als autobiografisch en maakt het daardoor des te onbegrijpelijker dat ze lood heeft gegoten waar ze goud in haar handen had. Haar geschiedenis draagt alles in zich voor een teder verteld, pijnlijk verhaal over een opgroeiend immigrantenkind dat niet anders kan dan in meer opzichten volwassen worden en tegelijk de tol betalen voor de ontworteling van haar familie. En waartoe besloot Esposito? Tot rammelend gezwijmel dat is toegesneden op de zon & zee & mandfles-toerist.