Turbo-leerlingen werken alle vakanties door

Op het Groningse Zernike College doen HAVO-leerlingen na hun eindexamen in één jaar het atheneum erachter aan. Vaak zijn de resultaten van deze "turbo-klas' nog beter dan die op het atheneum zelf.

Door buitenstaanders wordt met een mengsel van ironie en jaloezie over de turbo-klas gesproken, maar op het Groningse Zernike College blijken ze de benaming niet eens te kennen. Daar hebben ze het gewoon over de "versnelde stroom' als ze de éénjarige overstap van HAVO naar VWO bedoelen: jongens en meisjes die de maandagochtend na hun HAVO-examen weer plaatsnemen in de schoolbanken en de hele zomervakantie doorwerken om in één in plaats van twee jaar het atheneum-diploma te halen. Ze komen van heinde en verre naar Groningen, sommigen gaan 's morgens om zeven uur de deur uit en komen er 's avonds niet voor zevenen weer in. En ze zijn de lievelingen van de leraren: altijd het huiswerk af, nooit ziek.

Is de turbo-klas een stunt om leerlingen bij andere scholen weg te kapen? Is het een goudmijn voor het Zernike College?

""Geen van beiden'', zegt A. Poelmann, docent Nederlands en coördinator van de afdeling waar de versnelde stroom onder valt. ""Leerlingen die sneller willen krijgen bij ons de kans. Wel levert de snelle stroom ons een uitstekende naam op - en dus extra leerlingen.''

Met de nodige tegenwerking van de gemeente Groningen en het ministerie in Zoetermeer begon het Zernike College vier jaar geleden als eerste reguliere school met de éénjarige atheneumklas voor leerlingen met een HAVO-diploma. Het was absoluut "not done' om als openbare school zelf met zo'n initiatief te komen, herinnert Poelmann zich nog goed. ""We wilden afwijken van het gewone en dat levert problemen op.'' Zo spuugde de computer van Studiefinanciering de formulieren van de allereerste turbo-leerlingen weer uit: atheneum in één jaar kende hij niet. Kinderziektes die horen bij ieder nieuw project.

Toen na twee jaar experimenteren bleek dat het merendeel van de leerlingen naar de universiteit ging en dat de slaagpercentages ruim boven de negentig procent lagen, kreeg het Zernike College van hogerhand het groene licht. Coördinator Poelmann trekt nu geregeld het land in om andere scholen over de snelle stroom te informeren. Commerciële onderwijsinstellingen als het Luzaccollege hadden dit gat in de markt al eerder gezien, maar een HAVO-scholier die daar in één jaar z'n VWO-diploma wil halen moet wel over ouders met een flinke bankrekening beschikken. Op het Zernike College kost een jaar versnelde stroom 500 gulden, waarmee de school de extra kosten aardig kan dekken.

Buitengewoon ijverig

Het zijn niet de briljante jongens en meisjes die zich opgeven voor de snelle stroom, want die zitten allang op het VWO, maar het zijn de serieuze, harde werkers. ""De HAVO-leerling met redelijke cijfers die buitengewoon ijverig is'',omschrijft Poelmann zijn doelgroep.

Vorig voorjaar kwamen er 31 HAVO-examinandi door de selectie: twee gesprekken met een toelatingscommissie en een handgeschreven motivatie. Het motto van de commissie is: bezint eer ge begint, want het is flink aanpoten en je moet er wat voor opzij kunnen zetten. Vijf leerlingen hebben de daaropvolgende toets in september niet gehaald en twee leerlingen die de toets wel haalden besloten het alsnog rustig aan te doen en gingen naar 5 atheneum. De snelle stroom bestaat nu dus uit 24 leerlingen, op twee na allemaal afkomstig van andere scholen. Ze vormen een aparte klas en dat blijft zo tot het eindexamen.

De vraag is natuurlijk waarom leerlingen die in een paar maanden een heel jaar kunnen inhalen niet allang op het VWO zitten.

Als coördinator Poelmann nagaat wie zich opgeven voor de turboklas staan hem globaal drie soorten leerlingen voor ogen. ""Ten eerste zijn er de kinderen die ooit volstrekt ten onrechte op de MAVO terecht zijn gekomen en vandaar op hun sloffen de HAVO hebben gehaald. Ze willen door naar het atheneum, maar dan niet weer een jaar verliezen. De tweede groep bestaat uit laatbloeiers, die vaak al een keer zijn blijven zitten. In 5 HAVO krijgen ze ineens de geest en willen ze alsnog naar de universiteit. En dan heb je nog de spijtoptanten van het HBO die meestal al met kerstmis doorhebben dat ze met hun HAVO-vooropleiding kansloos zijn. Ze komen terug naar school voor een atheneum-diploma en gaan daarna in veel gevallen naar de universiteit.''

Myra Bos (18) begon op de MAVO, maar wist toen al dat ze diergeneeskunde wilde gaan studeren. ""De MAVO was inderdaad een beetje tijdverspilling'', vindt ze achteraf, maar toch denkt ze er met veel plezier aan terug. ""Het was gezellig en makkelijk en m'n hoofd stond in die tijd helemaal niet naar huiswerk maken.'' Op de HAVO deed ze met gemak een extra, zevende vak erbij, zodat ze voor de overstap naar het atheneum geen nieuw vak hoefde te kiezen.

Dat moest Barbara Blaauw (17) wel. Zij koos economie 1 en in een paar maanden tijd moest ze haar kennis bijspijkeren tot eindexamenniveau. ""Dat is zwaar'', erkent ze, ""want je bent eigenlijk de grondslagen nog aan het leren als het eerste schoolonderzoek er al aankomt.'' Barbara kreeg na de brugperiode op het Zernike College het advies om naar de HAVO te gaan, want op het atheneum zou ze te veel op haar tenen moeten lopen. Ook zij heeft geen spijt over de omweg die ze heeft gemaakt. ""Ik heb nog tijd zat'', zegt ze, en bovendien vindt ze het handig dat ze al een keer eindexamen heeft gedaan. Ze weet nu hoe dat gaat.

Lesblok

Met het examengevoel nog in de benen begonnen Myra en Barbara afgelopen mei met een lesblok van zes weken tot aan de grote vakantie. Veertien uur les per week, twee uur per vak, en thuis nog het nodige leerwerk. Als voor iedereen de zomervakantie aanbreekt, gaan de snelstromers met een pakket voor zelfstudie naar huis. Ze moeten vier weken lang elke dag vier uur huiswerk maken en mogen maar twee weken echt vakantie houden.

""Iedereen verklaart je voor gek'', zegt Myra, maar het kostte haar nauwelijks moeite. 's Morgens om acht uur zat ze achter haar bureau, rond twaalven was ze klaar. Ook Barbara was er op voorbereid dat ze weinig vakantie zou hebben. ""Voor mijn HAVO-examen zat ik in een strak werkritme, en dat heb ik daarna gewoon aangehouden.''

Op de eerste dag van het nieuwe schooljaar zijn de leerlingen van de versnelde stroom weer present. Twee dagen lang wordt het vakantiewerk doorgenomen, daarna volgen de toetsen. Pas als ze daar doorheen zijn, worden ze bevorderd naar 6 atheneum. Naast een cijfer delen de docenten plussen en minnen uit, waarmee ze hun verwachting uitspreken over het uiteindelijke resultaat als de leerling is bijgewerkt. Alleen met minimaal vier plussen word je bevorderd.

Bij de eerste schoolonderzoeken na de herfstvakantie lopen de turbo-leerlingen nog achter op de reguliere 6 atheneum-leerlingen, met kerstmis is de achterstand goeddeels ingehaald en scoren ze ongeveer gelijk. Daarna liggen de resultaten van de snelstromers zelfs hoger. Coördinator Poelmann signaleert een duidelijk verschil in motivatie en inzet: ""Als ik één ding heb geleerd van deze leerlingen, dan is het wel dat succes niet alleen bepaald wordt door capaciteiten maar vooral ook door hard werken. Deze jongens en meisjes zijn er gewoon altijd en ze hebben ook altijd hun huiswerk gedaan.''

Voor de versnelde stroom heeft het Zernike College een aparte afdeling in het leven geroepen, waaraan een vast team van dertien docenten is verbonden. ""En daar kom je niet zomaar in'', verzekert Poelmann. Hij wil alleen docenten die prima lesgeven en bereid zijn om zich volledig in te zetten. Soms leidt dat tot concurrentieverhoudingen binnen de school, maar dat is volgens Poelmann alleen maar gezond. Hij kan zich zelfs voorstellen dat er meer geld en meer scholing naar zijn turbo-team stroomt, als de scholen vanaf volgend jaar meer zeggenschap krijgen over de besteding van het eigen budget. Want er wordt veel extra's van deze docenten gevraagd.

Als hun collega's vanaf mei vrije uurtjes krijgen omdat de eindexamens zijn begonnen, gaan de leraren van de snelle stroom nog eens zes weken intensief met een nieuwe ploeg aan de slag. Er moet extra vergaderd worden en meer gecorrigeerd en op de eerste schooldag van het nieuwe jaar is iedereen weer aanwezig om verder te stomen. ""Onbezoldigd en belangeloos'' heet dat in de woorden van Poelmann, maar dat zijn natuurlijk relatieve begrippen zolang de leraren het maandsalaris gewoon op hun rekening gestort krijgen.

Efficiënt studeren is een van de peilers waar het succes van de snelle stroom op rust. Studievaardigheden en planning zijn dan ook onderdelen waar veel aandacht aan besteed wordt. Bovendien maken de snelstromers langere dagen, want ze hebben het hele schooljaar zeven extra lessen per week op hun rooster staan, voor elk vak één uur. Daarnaast bestaat nog de mogelijkheid om steunlessen te volgen.

Tijdens het lesblok voor de grote vakantie maken ze kennis met het "werkschema'. Alle docenten hebben op schrift gesteld wat ze die eerste zes weken in hun lessen zullen behandelen en wat er iedere les van de leerling verwacht wordt aan huiswerk of andere activiteiten. De schema's zijn samengebracht in een werkmap en op grond daarvan kan de leerling vooruit plannen. Ook voor de vakantieperiode, waarin ze geacht worden geheel op eigen kracht door de stof heen te werken, krijgen de leerlingen een werkmap mee naar huis.

""Ze moeten een weekplanning maken naar uren en inhoud'', benadrukt Poelmann, ""maar ze moeten ook weten wat de docent van hen verwacht. Gaat het om feitenkennis, of om toepassing, om hoofdzaken of details? Moeten ze de stof in eigen woorden kunnen weergeven of iets nieuws creëren uit de gegevens?''

Het heeft Poelmann overigens de nodige moeite gekost om zijn collega's zover te krijgen dat ze hun lessen voor een heel trimester in een schema wilden vastleggen, en dat ze bereid waren te discussiëren over de afstemming van het huiswerk. ""Het was revolutionair om daarover te praten, want het bleek dat ze geen idee hadden hoeveel huiswerk de ander opgaf.'' Als richtlijn is er uit gekomen dat een half uur huiswerk per vak wel het maximum is. Anders raken de leerlingen overbelast. En daar moet Poelmann toch al op letten, want soms vindt hij zijn turbo-leerlingen er wel erg bleekjes bijzitten.

De herfstvakantie hebben Myra en Barbara doorgewerkt, en dat zal straks ook in de kerstvakantie het geval zijn. ""Daar waren we op voorbereid'', zeggen ze zonder een spoor van tegenzin. De sfeer in de klas is er een van hard werken en goed opletten. ""Op mijn vorige school zat de hele klas te kletsen en als je een vraag stelde was je een uitslover'', vertelt Myra. Nu laten ze geen minuut meer verloren gaan. Tijdens de tussenuren, en die hebben ze om roostertechnische redenen vrij veel, zitten ze in hun eigen snelle stroom-lokaal braaf te blokken. En wee degene die het waagt ze te storen.

Ze zijn de afgelopen tijd veel zelfstandiger geworden, vinden ze. Vooral dankzij de werkschema's kunnen ze nu goed hun tijd indelen en daardoor werken ze constanter en kunnen meer leerstof ineens behappen. Daar zullen ze volgend jaar op de universiteit, verwachten ze, zeker profijt van hebben.

Intussen beginnen de ideeën over efficiënt studeren ook door te sijpelen naar de reguliere eindexamenklassen. Ook daar worden inmiddels werkschema's gebruikt en wordt er veel meer dan voorheen gehamerd op planning en studievaardigheden. ""Zo zie je maar, als je met iets nieuws begint kan het z'n vruchten afwerpen voor de hele school'', zegt Poelmann.