Russische joden willen graag nog wat tijd

EINDHOVEN, 5 DEC. De man heeft, hoewel hij binnen zit, een gewatteerd jack aan en een zwarte wollen muts tot over de oren getrokken. Hij zegt wat in het Russisch. Een vrouw vertaalt het in het Engels: “Hij kan zich niet indenken dat een humaan en democratisch land als Nederland ons zo maar eruit zal smijten.” Een vrouw met ravezwarte ogen: “Ik ben er vast van overtuigd dat uw land ons zal helpen om een plaatsje te vinden ergens onder de zon, maar, alstublieft, geef ons dan nog even de tijd om naar andere landen te zoeken.”

Ze zijn met een man of veertig bijeengekomen in een van de kamers van barak 5 van het asielzoekerscentrum Beatrixoord in Eindhoven, waar alles de sfeer van tijdelijkheid ademt. Het zijn de mensen, die men gemakshalve Russische joden is gaan noemen, maar die overwegend christelijk orthodox zeggen te zijn en die uit Israel naar Nederland uitweken, omdat ze vinden dat ze in Israel werden gediscrimineerd.

Er wordt druk door elkaar gepraat. De vertaalster staat dan op en spreekt hen met stemverheffing toe. “Wees stil: het gaat er om dat jullie noodkreet goed bij het Nederlandse volk overkomt.” Sommigen verdwijnen zo nu en dan om op de gang zenuwachtig aan een sigaret te zuigen. Ze kijken je aan of van jou de oplossing moet komen. “You are our friend.”

Op spiegels boven een wasbak staat een rijtje namen van landen, die ze als democratisch beschouwen. Daarheen zouden ze zich kunnen begeven op het moment dat Nederland hen uitwijst. En het ziet er naar uit dat uitwijzen spoedig zal gebeuren, zoals de woordvoerder van Justitie zegt: “Waarschijnlijk al te beginnen vanaf volgende week.”

De landennamen heeft hun advocaat mr. J. Hofdijk de avond tevoren met zeep opgeschreven: Holland, België, Oostenrijk, Canada, Denemarken, IJsland, USA, Noorwegen. “Eigenlijk tegen beter weten in, want daar maken ze ook niet veel kans, maar ze moesten wat suggesties hebben”, zegt Hofdijk. Het gezelschap in het Beatrixoord: “We willen dat elk van die landen een groepje van ons opneemt. We begrijpen best dat een klein land als Nederland ons niet allemaal kan opvangen.”

De spanning is ten top gestegen. De hete adem van de vreemdelingendienst blaast hen in de nek. Dezelfde morgen waren ze naar de vreemdelingenpolitie geweest, die in het Beatrixoord een kantoortje heeft. Daar hadden ze aan de hand van het lijstje op de spiegel gezegd naar welk land ze zouden willen vertrekken. Maar ook daarmee maken ze volgens de woordvoerder van Justitie weinig kans. “Alleen degenen, die met papieren kunnen aantonen dat ze in een ander land een kans maken, geven we nog wat respijt. We hebben de indruk dat men daar in Eindhoven aan tijdrekken doet. Dat men ons met telkens een andere manoeuvre op het verkeerde been wil zetten, zoals vorige week met Suriname, waarheen, naar nu blijkt, niemand echt wil”, aldus de woordvoerder.

Hun uitreis uit de Sovjet-Unie was via de Nederlandse ambassade gegaan, die toen nog de honneurs namens Israel waarnam en de visa afgaf. “Op onze papieren staat het stempel van jullie koningin Beatrix, dus Nederland is mede verantwoordelijk voor onze situatie”, zegt een vrouw. “We kregen van jullie ambassade de garanties, dat we in Israel in een democratische samenleving terecht zouden komen waar we veilig zouden zijn. Maar dat pakte anders uit.”

Ze werden er, zeggen ze, niet voor jood aangezien, maar voor Russen. “En zelfs al ben je wél jood dan is er in dat land geen plaats voor je als je geen Zionist bent.” Werk kregen ze, zeggen ze, niet of het zou werk zijn geweest van minder allooi. Op hun levenswandel werd van joods kerkelijke zijde nauwlettend toegezien, zo luidt hun verwijt. “Onze kinderen dienen straks als kanonnenvoer in de strijd tegen de Arabieren.” Hofdijk: “Wat Nederland misschien kwalijk is te nemen is dat het eraan meewerkte dat er mensen naar Israel werden verscheept, van wie men wist dat men ze daar nooit als jood zou erkennen.”

Achter hun reis naar ons land zou een bedenkelijk handeltje hebben gezeten. In een kledingwinkeltje in Haifa, zo meent Hofdijk, kregen ze vliegtickets voor Hongarije en uit dat land werden ze tegen betaling van vele duizenden guldens en onder het afstaan van hun sieraden met auto's naar Nederland gebracht.

De eerste kwamen al in juli aan. Er zijn er nu naar schatting 200. Een aantal probeerde door korte gedingen uitzetting te voorkomen, maar tot nu toe verloren ze die allen. Er loopt nog een aantal gedingen tot in januari toe. Gisteren bepaalde de rechtbank in Den Bosch in drie gevallen dat er geen dwingende redenen zijn hen nog langer in ons land te laten.

“Suriname”, zeggen ze nu, “dat was niet serieus. Iemand zei, toen mijnheer Hofdijk wat namen noemde van landen waaronder Suriname, voor de grap: dan gaan we daar toch naar toe. Maar we willen alleen naar een land dat democratisch is. Terug naar de Sovjet-Unie willen we ook niet, want daar is het ondanks alle veranderingen ook niet democratisch.”

“Of men”, zegt de woordvoerder van Justitie, “in Israel echt gediscrimineerd wordt, daar hebben we niet meteen zo'n kijk op. In ieder geval is het geen aanleiding om hen de status van politiek vluchteling te geven. Het is trouwens ook moeilijk een gemene deler aan te geven, want alle individuen die zijn ondervraagd, hebben weer een ander verhaal.”