Maxwell maakte ¢8 526 mln zoek; De erven Maxwell failliet en eeuwig geassocieerd met een dief en een oplichter

LONDEN, 5 DEC. De Daily Mirror verkocht, The European opgeheven, MCC ontmanteld, de pensioenen van duizenden aangetast en de erven Maxwell failliet, hun naam tot in de eeuwigheid geassocieerd met die van een dief en een oplichter.

Dat is het scenario dat zich lijkt te ontrollen, nu wijlen Robert Maxwells vlaggeschip, de Daily Mirror, vanmorgen de treurige primeur kon brengen dat niet minder dan 526 miljoen pond zoek is: 426 miljoen gelicht uit de kassa van Mirror- en MCC-pensioenfondsen en 100 miljoen verdwenen van de rekening van de Mirror-groep zelf. Robert Maxwell, nu vredig rustend op “prime location” in het Beloofde Land, de helling van de Olijfberg, heeft in de weken voorafgaand aan zijn dood zijn vingers niet uit de suikerpot kunnen houden. Met de “toenemend wanhopige handelingen van een wanhopig man” heeft hij het geld van zijn (ex-)werknemers gebruikt om de schulden van zijn privé-bedrijven te verminderen. Volgens de Mirror is minder dan een kwart van het vermiste bedrag traceerbaar. Het ziet er niet naar uit dat Kevin en Ian Maxwell hun afspraak met de 30 bankiers die hen tot morgen krediet hebben verleend, nog hoeven na te komen. Vanmorgen al wilden de geruchten dat één of meer banken vandaag de stop uit het gat willen trekken en de curator willen binnenhalen. Doorslaggevend bij die beslissing is dan het feit dat het Serious Fraud Office, de speciale politiemacht voor opsporing van financiële misdaad, gisteren is ingeschakeld om na te gaan waar de verdwenen miljoenen zijn. De beheerders van de pensioenfondsen, allen bestuurders van Maxwells privé-onderneming Bishopsgate Investment Management, zeggen “geen idee” te hebben hoe het geld heeft kunnen verdwijnen. Maar de advocaat van twee voormalige topfunctionarissen van de Mirror, inmiddels gepensioneerd, die vorig jaar al achterdochtig werden, zegt te vermoeden dat Maxwell het aandelen-eigendom van de pensioenfondsen gebruikt heeft als onderpand waarmee hij leningen voor zijn privé-ondernemingen kon loskrijgen. De twee Mirror-pensionarissen hebben inmiddels een actiegroep gevormd, die wil proberen de pensioengelden terug te krijgen. De bestuurders van Bishopsgate Investment Management, onder wie de beide broers Maxwell, zijn afgetreden.

Volgens de laatste gegevens heeft Mirror Group Newspapers, voor 51 procent eigendom van de familie Maxwell, nu 500 miljoen pond tegoed van de Maxwells persoonlijk. Maxwell Communication Corporation, voor 68 procent eigendom van de familie, zou sinds de zomer voor ten minste 150 miljoen pond geplunderd zijn. Het totale Maxwell-imperium heeft schulden van circa anderhalf miljard pond. Tegen een dergelijke last is zelfs de beloofde white knight, de mogelijke redder van buiten die 400 miljoen zou willen investeren, niet opgewassen. Robert Maxwell, de man die de Mirror gered heeft, wordt zo postuum de man die de Mirror, MCC en de overgebleven Maxwells de afgrond injaagt.

De grote vraag, als altijd achteraf gesteld, blijft a) waarom de pensioenfondsen niet beter beveiligd waren tegen Maxwells manipulaties en b) waarom zoveel banken bereid zijn geweest kennelijk blindelings aan Maxwell te blijven lenen?

De antwoorden zijn vooralsnog vaag. In Engeland geldt geen wettelijk voorschrift dat werknemers vertegenwoordigd moeten zijn in het bestuur van een pensioenfonds. De overheid heeft onlangs bij wet voorgeschreven dat niet meer dan 5 procent van beleggingen van pensioenfondsen in het eigen bedrijf gestoken mogen worden, maar de wet is nog niet van kracht. De twee Mirror-pensioentrekkers die vragen stelden over de investeringen van de pensioenfondsen, werden afgescheept en door Maxwell op de bij hem gebruikelijke manier met een proces wegens smaad bedreigd.

De banken, moet de voorlopige conclusie luiden, hebben zich laten inpakken door de kracht van de persoonlijkheid van Robert Maxwell zelf. Hoe is het anders mogelijk dat ze niet meer waakzaam zijn geweest tegen praktijken, die twee onderzoekers van het ministerie van handel en industrie in 1971 al tot de uitspraak brachten dat Robert Maxwell “niet naar onze mening een persoon is aan wie men het veilig beheer van een beursgenoteerd bedrijf kan toevertrouwen”? Eén van die onderzoekers, de voormalige topman van de Standard Chartered Bank, de 84-jarige Sir Ronald Leach, zei vanmorgen dat hij “een sterk gevoel van déja vu” ervaart. “De ontdekkingen die nu worden gedaan, hebben veel gelijkenis met de gebeurtenissen die wij 20 jaar geleden (bij Pergamon Press) onderzochten. Het heeft lang geduurd, maar we hebben gelijk gekregen. De banken hadden naar ons moeten luisteren”.

Peter Jenkins, columnist van The Independent, wijt de ruimte die Robert Maxwell kreeg om zijn familie en werknemers postuum de das om te doen, aan de mentaliteit van “geld kent geen scrupules”. Iedereen, zegt Jenkins, wist dat Maxwell niet écht deugde, maar zolang dat niet keihard bleek, bleef de kliek van het veelbesproken Britse establishment - de bankiers oa. - met graagte financieel van hem profiteren.

In de pagina's in memoriam die er na Maxwell's dood op 5 november jl. over hem in de Britse pers zijn beschreven, werd tussen de regels door al een beetje duidelijk dat Maxwell niet alléén maar een onbesmette captain of industry en peiler van de gevestigde orde werd beschouwd. Zijn snobisme, zijn heftig verlangen om bij de groten der aarde te horen, zijn ijdelheid en eigenwaan werden allemaal gememoreerd, maar in relatief pieus taalgebruik vergeleken bij de teksten van vanmorgen. Eén voorbeeld van Maxwells “nouveau richness”, reden waarom hij er nooit écht bij zou horen, sierde op 6 november al de pagina's van The Guardian. Het was de herinnering aan een incident waarbij Robert Maxwell een zakelijke deal wilde sluiten met een adellijk persoon, die hij nooit eerder ontmoet had. Maxwell vroeg een ondergeschikte in "Who's Who' op te zoeken hoe de volle titel van de Lord aan de andere kant van de telefoonlijn was. “Lord Charles de Vere Fortescue Llewellyn Farnsbarns of Fulchester”. Waarop Maxwell de telefoon oppakte en tegen de onbekende zei: “Hallo! Charlie! Hoe staan de zaken?”

Maar vanmorgen gaan alle remmen los. “Ontkennen heeft geen zin meer. Robert Maxwell was een fraudeur op grote schaal”, zegt de Daily Telegraph ronduit. En Murdochs The Sun, grootste concurrent van de Daily Mirror op de markt van populaire kranten, kopt met welbehagen: “Mirror, Mirror, on the wall- Who's the biggest crook of all?”