Groot deel van de Nederlandse natuur ligt onder water

In het jaar 2020 moet er weer volop natuur in Nederland zijn. Volgens het Natuurbeleidsplan bestaat er dan een ecologische hoofdstructuur, een netwerk van gebieden waarin natuurbeheer de hoogste voorrang heeft.

Uitgangspunt hierbij is de zogenaamde "scheiding van functies'. Voorrang geven aan de natuur betekent automatisch dat andere dingen zoals landbouw en pretparken onmogelijk worden.

Op het land zijn de scheidingen tussen zulke functies duidelijk zichtbaar te maken met hekken en bufferzones. Maar veel Nederlandse natuurgebieden bestaan uit water en natte gebieden, daarnaast is grondwater een belangrijke factor. Het water laat zich niet door hekjes scheiden. Het stroomt zowel boven als onder de grond onder het hek van de natuurgebieden. Hoe staat het met al dat water? Over deze vraag belegde het Instituut Bos- en Natuuronderzoek (het vroegere RIN) vorige week een symposium in Rhenen.

In het algemeen is het droevig gesteld met het water. Instellingen die het water beheren moeten diverse belangengroepen tevreden stellen. In de eerste plaats de boeren die het liefst hun land zo droog mogelijk houden. Verder moeten vissers, schippers, afvallozers, drinkwaterproducenten en recreanten bediend worden. Dit alles kan alleen als al deze "functies' verweven worden, waarbij iedereen een beetje en niemand helemaal zijn zin krijgt.

De sterkste belangenclub krijgt het meest zijn zin. Zo komt het dat op de Noordzee vissersnetten een half tot zeven keer per jaar 5 cm van de bodem afschrapen. Dit leidt tot het uitsterven van langzaam groeiende diersoorten zoals de grote pieterman of steekvis. Geen visser die daarom treurt. Wel dr. Han Lindenboom (Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee - NIOZ), die voor een scheiding van functies op de Noordzee is en pleit voor het instellen van zones waarin niet meer gevist mag worden. Volgens hem, kan dit zonder produktieverlies voor de visserij.

De verweving van functies landbouw, scheepvaart, afvallozing en visserij heeft de natuur in onze rivieren, beken en meren om zeep geholpen. De laatste jaren wordt er veel onderzoek verricht naar natuurherstel. Grootschalige experimenten, zoals het wegvangen van brasem uit het Wolderwijd, leiden tot een beter inzicht en soms ook tot resultaat: helder water met waterplanten in plaats van blauwwieren.

De weg terug naar een ideale situatie gaat vaak over omwegen. Toestanden die voor de natuur gunstig zijn en allerlei overgangssituaties daartussen laten zich niet rangschikken op een lijn. We hebben te maken met een netwerk van gewenste en ongewenste toestanden met allerlei paadjes heen en terug daartussen, zo betoogde IBN-medewerker drs. Piet Verdonschot.

Organisatorisch is er nog veel mis met het waterkwaliteitsbeheer en het natuurbehoud. Bij natuurbeheerders ontbreekt vaak de kennis over waterbeheer. Rijkswaterstaatsambtenaar ir. Sjaak de Wit klaagde zelfs over gebrek aan belangstelling bij natuurbeschermers voor het natuurbeleid in de grote rivieren en de uiterwaarden. Dit beleid vindt bijna uitsluitend plaats binnen ambtelijke circuits. Er liggen grote mogelijkheden voor het ontstaan van onder meer natuurbos. Intensieve begrazing met vee heeft echter een verwoestend effect op de natuur in de uiterwaarden.

Helaas gaat er ook nog steeds geld naar landinrichtingsprojecten ("ruilverkavelingen') waarin desastreuze maatregelen voor de natuur onder water zoals waterpeilverlagingen worden uitgevoerd. Voor welwillende waterschappen is het vaak moeilijk om iets aan natuurbeheer te doen op de oevers, omdat zij daarover vaak geen zeggenschap hebben. Dat kan alleen als deze grond wordt aangekocht.

Dat er ondanks alles toch wel wat aardigs voor de natuur bereikt kan worden blijkt uit de daden Provinciale Waterstaat Limburg. Daar worden nu geen beken meer gekanaliseerd, maar integendeel, over een lengte van 35 km wordt de vroegere kanalisering weer ongedaan gemaakt. Sommige beken zijn al gerestaureerd, waarbij land is aangekocht dat mag overstromen. Het aantal vissoorten is gestegen van acht naar 30 soorten.