Een ecologische Frankenstein

Ceres, the FAO review. Tweemaandelijks tijdschrift van de Wereld Voedsel Organisatie (FAO) van de Verenigde Naties. Redactie FAO, Via delle Terme di Caracalla 1, 00100, Rome, Italië. Jaarabonnement US$ 24,-. ISSN 0009-0379.

Weinig FAO-initiatieven hebben zoveel controverse opgeroepen als het Tropical Forestry Action Plan (TFAP), een wereldomvattend plan dat medio jaren tachtig in het leven werd geroepen om de ondergang van de regenwouden een halt toe te brengen. Onder auspiciën van VN en FAO hebben 70 ontwikkelingslanden inmiddels een eigen Nationaal Bosbouw Actieplan gemaakt.

Sindsdien is de ontbossing in de wereld alleen maar in een stroomversnelling geraakt. Onder de dekmantel van bosbescherming worden miljarden dollars van de Wereldbank gepompt in bosbouwontwikkelingsprojekten in de Derde wereld, inclusief houtzagerijen en verwerkende industrie, ontsluitingswegen en bosplantages, volgens de scenario's uit Washington en Rome.

De Wereld Regenwoud Beweging, een internationale milieubeweging, heeft het plan een ecologische Frankenstein genoemd en opgeroepen iedere verdere medewerking daaraan te staken. Maar volgens FAO-officials berust veel van de scherpste kritiek op misverstanden. In Ceres, het tweemaandelijkse tijdschrift van de FAO, dat in het Engels, Arabisch, Frans en Spaans verschijnt, worden vijftien pagina's ingeruimd om de controverse toe te lichten.

De Thaise milieujournaliste Ann Danaiya Usher presenteert een vernietigende analyse van het Tropical Forestry Action Plan. In Indonesië wordt onder deze vlag de komende twintig jaar 20 miljard dollar in de houtindustrie gepompt.

In Laos is door Zweedse consultants in samenwerking met donororganisaties een plan opgesteld ter waarde van 265 miljoen dollar, waarvan 10 procent opgaat aan de salarissen van de buitenlandse consultants, 75 procent aan houtvesterij en welgeteld 1 procent aan natuurbescherming.

Op Papoea Nieuw Guinea streken deskundigen van de Wereldbank enkele maanden neer, stelden nagenoeg zonder overleg met lokale organisaties een plan op en stapten weer in het vliegtuig. Voor de Philippijnen, die nagenoeg geheel ontbost zijn, werd een bosbouwplan opgesteld door Finse houtexperts, die een verbod op verdere kaalkap bepleiten, maar daarvoor geen datum geven.

Ook het Thais Nationaal Bosbouw Actieplan werd geschreven door een Finse houtfirma, met steun van de Finse overheid. De Finse adviseurs, die er geen geheim van maken in Thailand graag nieuwe contracten af te willen sluiten, lobbyen voor het opheffen van de exportban op ongezaagde stammen die het ernstig ontboste Thailand in januari 1989 als eerste Aziatische land instelde. Op openbaar land worden nu uitgestrekte Eucalyptus-plantages aangelegd en men hoopt het land hiermee in de toekomst voor 40 procent te bedekken.

Tien miljoen bewoners van deze gronden, die officieel geen aanspraak kunnen maken op de grond waarop ze wonen, raken door dit beleid ontheemd. De Finse experts onderkennen het probleem van de landlozen, maar ze hebben er geen antwoord op. Ze praten niet over de aanleg van gemeenschapsbossen, maar bepleiten het heropenen van de oorspronkelijke regenwouden voor de grote houtfirma's, aldus de journaliste Ann Danaiya Usher.

Ook Marcus Colchester van de World Rainforest Movement verwijt de FAO een geheel verkeerde benadering, waarbij geld nutteloos wordt rondgepompt zonder de oorzaak van het ontbossingsprobleem aan te pakken. Ontbossing, stelt hij, is geen op zichzelf staand technisch probleem, maar een symptoom van een onevenwichtig ontwikkelingsproces op basis van onteigening. Lokale bewoners verliezen terrein, grondstoffen worden gemobiliseerd in het belang van de rijken, vaak op het noordelijk halfrond. Het Tropisch Bosbouw Actieplan zou, zegt Marcus Colchester, de vraag hoe de bossen worden beheerd niet los moeten zien van de vraag wie ze beheert.

Het is jammer dat de hoge FAO-deskundigen, door de redactie van Ceres om een weerwoord gevraagd, niet concreet op deze verwijten ingaan. Ze praten in strategieën en scenario's en bevestigen daarmee onwillekeurig het beeld dat hun critici oproepen. ""Beschuldigingen dat het Tropisch Bosbouw Actieplan het regenwoud beschadigt zijn pure nonsens'', verklaren ze stellig. ""En je kunt het bos niet levend begraven. Je kunt er geen muur omheen zetten en er verder afblijven.''

Ceres is een soms wat braaf, maar ook zeer leesbaar blad, vooral door de bonte verscheidenheid aan korte berichtjes, die uit de hele wereld bij elkaar gesprokkeld zijn en het gehele FAO terrein van landbouw en veeteelt, bosbouw en voeding bestrijken. In dit nummer ondermeer een reportage over de ethische aspecten van het omgaan met dieren, bekeken vanuit een Derde-wereldperspectief, en een artikel over verbeterde kacheltjes die zuinig zijn met brandhout.

Ook wordt in dit nummer onthuld hoe je een Afrikaans groentetuintje tegen wildvraat moet beschermen. Gazelles, zebra's en andere gretige eters bewaren een eerbiedige afstand als de tuin in plaats van met een kostbare omheining wordt afgebakend met geurige leeuwenmest. Onderzoekers in Cambridge hebben de juiste bestanddelen van leeuwemest nu gesoleerd en verwerkt in een handzame spray die men eenvoudig op boombast of struiken spuit. Geen antiloop komt daar voorbij. Jammer genoeg bevindt het produkt zich nog in de ontwikkelingsfase. Hoe de ondernemer aan zijn grondstoffen komt vermeldt het verhaal niet.