Duitse werkgevers bezorgd over situatie in Oost-Europa

DEN HAAG, 5 DEC. De zilveren schalen met een grote variëteit in lunch-gerechten zijn nauwelijks aangeroerd. “Na de vergadering zijn veel collega's direct naar Amsterdam gegaan. Rembrandt. Ik ken zijn werk. Berlijn.”

Dr. Ludolf von Wartenberg praat in staccato-zinnen. De algemeen directeur van het Bundesverband der Deutschen Industrie, de belangrijkste werkgeversorganisatie in Duitsland, heeft drie dagen vergaderen met zijn collega's achter de rug. “Het is een goede gewoonte om het halfjaarlijks voorzitterschap van de EG af te sluiten met een vergadering van de Europese organisatie van werkgevers, Unice. We zetten onze standpunten nog een keer op de agenda van de voorzitter.”

Met zijn rug naar de Noordzee zet de christen-democraat Von Wartenberg (50, sjiek driedelig donkerblauw pak) in de lunchzaal van het Kurhaus zelfverzekerd zijn visie uiteen. “Over de voorstellen voor een politieke en monetaire unie die in Maastricht worden besproken ben ik niet ontevreden. Alleen de manier waarop ze tot stand zijn gekomen, verdient niet de schoonheidsprijs. Maar dat is een open deur.” Von Wartenberg knijpt zijn wenkbrauwen samen.

Afgelopen dinsdag is minister-president Lubbers op bezoek geweest bij de Europese werkgevers. “Hij heeft geluisterd. Een paar prikkelende opmerkingen gemaakt en is daarna weer vertrokken.”

In de voorstellen die volgende week in Maastricht worden besproken, zal de EG voor het einde van deze eeuw beschikken over één munt en één centrale bank. “Ik ben hiermee zeer tevreden. Ik ben altijd bevreesd geweest voor een zeer lange overgangsfase. In de oorspronkelijke voorstellen begon deze in 1994, maar had een open einde. Nu is een jaartal geprikt 1997 of 1999. Dat is een hele verbetering. Maar als ondernemer die investeringsbeslissingen moet nemen, zou ik graag nog meer duidelijkheid willen hebben.”

Met name de harde criteria die aan de monetaire unie zijn gekoppeld, vinden waardering bij Von Wartenberg. “Vergeet niet dat wij Duitsers moeten inleveren. We hebben op dit moment de top-currency van de wereld en we moeten nog maar afwachten wat we daarvoor in de plaats krijgen. Maar ik ben zeer tevreden over de inspanningen van uw minister Kok.”

Het onderwerp van gesprek is de EG en het Nederlandse voorzitterschap, maar steeds brengt Von Wartenberg de situatie in de vijf nieuwe Bundesländern, Oost-Europa, en de Sovjet-Unie naar voren

Von Wartenberg: “De EG, dat is concurrentie. De Duitse industriële produkten zijn de beste ter wereld, dus daar maak ik me geen zorgen over. De EG, dat is nu een kwestie van politiek. De Economische en Monetaire Unie moet stabiliteit brengen in de Gemeenschap. Erg belangrijk. De standpunten van de werkgevers zijn duidelijk en de trein staat goed op de rails. Vergeet niet dat de discussie over een Europa-zonder-grenzen is aangezwengeld door de werkgevers. Wat mij zorgen baart is de situatie in de Sovjet-Unie. Die kan ontsporen. Zelfs de power van Michail Gorbatsjov begint te tanen, getuige zijn brandbrief van dinsdag.”

De vertegenwoordiger van de Duitse werkgevers vind dat de EG een te afwachtende houding aanneemt met betrekking tot financiële en economische steun voor de Sovjet-Unie. “Net zoals de EG het heeft laten afweten in de voormalige DDR. Maar dat hebben we gelukkig zelf kunnen opknappen.”

In rap tempo somt Von Wartenberg de schulden op die de verschillende Duitse instanties - overheid, Bundesbahn, Bundespost - hebben gemaakt voor "sanering' van de DDR. “Meer dan 220 miljard”, zegt de ex-staatssecretaris van economische zaken (1987-1989). “Van groot belang is natuurlijk dat het geld voor de vijf nieuwe deelstaten wordt gebruikt voor investeringen en zo min mogelijk voor consumptieve verspilling.”

De zeer forse looneisen van de Duitse bonden vindt de vertegenwoordiger van de werkgevers “onverantwoord”. De metaalbond IG-Metall en de ambtenarenbond ÖTV eisen voor volgend jaar loonsverhogingen tot meer dan tien procent. “Deze looneisen - meer dan het dubbele van de inflatie - zijn een ernstige bedreiging voor de Duitse economie. Ik vind ze ook een beetje ongepast, want als je de looneisen opvoert kan de oude DDR nooit op gelijke voet komen.”

De Bundesbank heeft gewaarschuwd niet terug te schrikken voor verdere verhogingen van de rente. De geldhoeveelheid neemt sneller toe dan was verwacht en een hogere rente moet de consumptieve bestedingen, die volgen op de loonstijging, afremmen. “Het valt niet te ontkennen dat de Bundesbank het binnenlandse belang laat prevaleren boven het buitenlandse. Hoewel je natuurlijk kunt stellen: dat is ook in het belang van het buitenland.”

Behalve over de problemen in Oost-Europa maakt Von Wartenberg zich zorgen over de voortgang van de zogeheten Urugay-ronde in het kader van de GATT, die moet leiden tot minder belemmeringen in de wereldhandel. “In het gesprek met minister-president Lubbers heeft Unice erop aangedrongen geen genoegen te nemen met een overeenstemming op onderdelen. Wij zijn voor een alles-omvattend akkoord. De landbouwproblematiek mag de besprekingen niet frustreren. Als ik de agenda voor de top in Maastricht zou moeten maken, was dit agenda-punt nummer één. Nà Oost-Europa en de Sovjet-Unie. Uiteraard.”