"De man op de werkvloer hield Sijthoff draaiend'

ROTTERDAM, 5 DEC. De ondernemingsraad van Sijthoff Pers is er "in de volle breedte' van overtuigd dat er allang geen bedrijf meer was geweest, “als de gewone mensen op de diverse produktievloeren en afdelingen niet aldoor ijverig en plichtsgetrouw aan het werk zouden zijn gebleven”.

De OR maakte een soort zwartboek met concrete voorbeelden van het directie-falen en verspreidde dat als interne notitie onder het personeel om steun te krijgen voor een hardere opstelling tegenover de leiding. De directie was in de ogen van de OR alleen maar een gevaar voor de onderneming.

Plannen werden aangekondigd en weer ingetrokken of uitgevoerd zonder enig overleg. Enige samenhang in de plannen ontbrak. “Spijkerharde” beloftes werden niet nagekomen, het personeel - “slechts schaakstukken” volgens de OR - raakte zwaar gedemotiveerd. De directie bleek daarbij ook nog onderling verdeeld, de "veel belovende' directeur drs. R.W. Bartelds verdween plotseling, een gat in de top van het bedrijf achterlatend.

De notitie leest als een roman. Hij verhaalt van een logge organisatie die de directie in korte tijd slagvaardiger wil hebben, maar daarbij nogal onhandig opereert zonder veel oog te hebben voor betrokkenen.

Neem het plan van hogerhand om met een ochtendeditie te komen voor het "vlaggeschip' van het bedrijf, het middag- avondblad Haagsche Courant. "Een absolute noodzaak', bestempelde de directie een vroege editie van de krant, waarvoor - onder meer - de automatisering en de samenvoeging van twee zetterijen belangrijk zou zijn. Ochtendeditie en samenvoeging zijn weer een onderdeel van de wens te komen tot respectievelijk "omzettoename' en "kostenbesparing'.

In twee jaar tijd wisselt de directie regelmatig van standpunten over beide operaties. De ochtendeditie blijkt na verloop van tijd minder noodzakelijk, er wordt prioriteit gegeven aan een restyling van de krant. Maar de zetterijen moeten wel samen en de directie wil beginnen met wijzigingen in de "topstructuur'.

De zetterijleiding bepaalt dat "groepsleiders' in werkgroepen zelf zullen aangeven wie geschikt is voor "leider nieuwe stijl' en wie gedegradeerd kan worden tot "meewerkend voorman'. Protesten van groepsleiders volgen, de directie trekt daarop het voorstel "wijzigingen topstructuur' in, vooral ook omdat het eigenlijk zinloos zou zijn "te discussieren over iets waarvan de uitkomst al vaststaat'. Er volgt een reeks benoemingen ter zetterij en de directie zegt later te zullen praten over de integratie van de afdelingen.

De OR stemt daarmee in op voorwaarde dat nieuwe benoemingen zullen uitblijven. Nieuwe benoemingen volgen echter toch. De OR overweegt juridische stappen, maar de directie bekent schuld op de publikatieborden en belooft beterschap. Niettemin verschijnt er drie maanden later op de publikatieborden een besluit over verdergaande integratie van de zetterijen, zonder dat daarvoor een adviesaanvraag is ingediend bij de OR. Na protesten volgt die adviesaanvraag twee dagen later.

In de notitie volgen nog een aantal van deze procedurevoorbeelden. Feller keert de OR zich tegen een aantal oplossingen voor structurele problemen in het concern. Zo blijkt de situatie in de huis-aan-huis-bladenorganisatie Uw Thuiskrant problematisch: winstgevende bladen belanden in de rode cijfers na te zijn aangekocht door Sijthoff. De markt krijgt de schuld, maar volgens de OR zijn de verliezen te wijten aan de organisatie die teveel naar “eigen goeddunken” bladen indikt, laat verdwijnen of samenvoegd.

De directie wil adverteerders doorsluizen van huis-aan-huis-bladen naar de dagbladen, die een voornamere plaats in het concern moeten krijgen. Sijthoff leunt veel te zwaar op de huis-aan-huis-bladen, de produktie daarvan is relatief te duur. De OR vindt het plan gevaarlijk, er zouden alleen maar klanten weglopen die je dan nooit meer terugkrijgt.

Dit verschil van mening over structurele wijzigingen in het bedrijf, de opeenstapeling van procedurefouten, het vertrek van directeur Bartelds en de aankondiging van de directie dat op termijn 150 tot 200 banen zullen verdwijnen, doet vakbonden en OR besluiten te hameren op een totaalplan. Want ondertussen lopen de verliezen bij het bedrijf op en vertrekken lezers bij het "vlaggeschip' Haagsche Courant.

Dat laatste probeert de directie op te vangen met een dure restyling door een Amerikaanse vormgever. “Maar of dat het gewenste effect heeft vooral meer jonge, gelduitgevende lezers aan te trekken in plaats van de gesettelde, fatsoenlijke veertigers die nu de grootste groep lezers vormen, is nog maar de vraag”, zegt een stafmedewerker van Sijthoff, die uit angst voor represaille zijn naam liever niet genoemd ziet.

Hij verwijt de directie “slappe knieën”. “Het bedrijf is te log, te groot, er werken te veel mensen. Het is een enorme bureaucratie, voor alles is wel een formulier. Op deze directie is het gezegde "zachte heelmeesters maken stinkende wonden' van toepassing. De structurele problemen moeten harder worden aangepakt.”

Hij meent dat de tweehoofdige directie die overbleef na het vertrek van Bartelds te veel hooi op zijn vork heeft genomen. “Bartelds kende het vak van uitgeven goed, beter dan de andere twee. Die kan je vooral een gebrek aan visie verwijten. Want wat is de positie van dit bedrijf in 2000? Met welke produkten zit je dan op de markt en met welke nieuwe media ben je dan in zee gegaan? Dat zijn de vragen waarom het draait, niet om wie de zetterij gaat leiden.”

“Kijk, je komt tijdens zo'n staatsbezoek natuurlijk met je Nederlandse belangen wel op het hoogste niveau binnen”, zegt een Nederlandse industrieel, die een aantal handelsmissies heeft meegemaakt die simultaan met de aanwezigheid van koningin en prins werden georganiseerd. “In cijfers en opdrachten kun je die extra bonus niet uitdrukken. Maar zo'n gastland als India of Amerika staat wel drie dagen lang geheel in het teken van de betrekkingen met Nederland, en dat helpt.