"Blauwe waas is bij veel KLM'ers verdwenen'; Onrust onder personeel KLM over samenwerking

ROTTERDAM, 5 DEC. Het fusiegesprek met British Airways hangt als een dreigende onweerswolk boven de Koninklijke Luchtvaart Maatschappij. Vandaag kwam KLM's raad van commissarissen bijeen. De geruchtenmachine draait op volle toeren: commissarissen zouden vandaag al moeten stemmen over een fusievoorstel.

Vast staat in ieder geval dat de paniek die ontstond na de eerste geruchten over een “overname” van KLM door de grote Britse concurrent en over mogelijke massale ontslagen als gevolg daarvan, nog lang niet is weggeëbd. De onrust in het bedrijf is volgens werknemers aanzienlijk. De onderhandelingen met de Britten vormen op de werkvloer het gesprek van de dag, vergaderingen van vakbonden worden druk bezocht.

De ongerustheid onder het KLM-personeel over (de gevolgen van) een eventuele fusie komen bovenop de zorgen over de aan de gang zijnde ingrijpende afslankings- en efficiency-operaties. Vakbondsbestuurders en kaderleden vrezen dat de KLM-top met het fusiegesprek en de reorganisatie teveel tegelijk op haar bord heeft genomen waardoor de aandacht voor het sociale beleid nog verder verslapt. Angst bestaat dat na een fusie met BA de veel hardere opstelling tegenover de werknemers, waarom het Britse bedrijf de afgelopen jaren bekend staat, naar Nederland zal overwaaien.

“Het blauwe waas voor de ogen van veel KLM-personeelsleden is wel zo ongeveer verdwenen”, concludeert bestuurster J. Smeets van de Vervoersbond FNV. Volgens haar is het door de reorganisaties binnen het bedrijf op sommige afdelingen al “een puinhoop.”

Vroeger vonden nogal wat mensen het een eer bij de KLM te mogen werken. Als je eenmaal binnen was, zat je op rozen. Er werd goed voor je gezorgd. “Als KLM-ers zijn we allemaal een beetje verwend”, geeft A. Korringa, voormalig OR-voorzitter toe. Nog steeds vinden veel werknemers de KLM “een fantastisch bedrijf” maar hun uitlatingen laten geen twijfel: de romantiek rondom de luchtvaart wordt steeds meer verdrongen door het besef dat er keihard moet worden gewerkt om de concurrentie van het lijf te houden. “Dat idee van de KLM als nationale trots gaat er bij een hoop collega's een beetje af, het gaat langzamerhand gewoon om de boterham”, zegt een KLM-er met 35 dienstjaren in verschillende functies.

De huidige KLM-leiding onder drs. Pieter Bouw zet vaart achter de eerder aangekondigde plannen tot efficiencyverbetering. De KLM heeft nog steeds een hogere kritische beladingsgraad dan haar concurrenten: met andere woorden: er moeten meer passagiers (en vracht) vervoerd worden voordat er winst wordt gemaakt. “Het is veel te bureaucratisch. Er lopen gewoon te veel mensen rond. Je kan op die manier ook geen werk voor derden meer doen omdat je veel te duur bent”, zegt een oud-manager van KLM's afdeling vliegtuigonderhoud die anoniem wil blijven.

Op verschillende fronten tegelijk werkt KLM sinds enige tijd aan afslanking en efficiencyverbetering. Niet-kern-activiteiten (b.v. personeelsrestaurants, het KLM-autobusbedrijf) worden of zijn verzelfstandigd of uitbesteed aan derden. De technische dienst wordt opgedeeld in business units. Verworven rechten van het personeel worden volgens vakbondsbestuurster Smeets teruggedraaid. Alleen al door een nieuwe roosterindeling hoopt de KLM 5O0 miljoen gulden op jaarbasis te besparen. En via de regeling voor 57,5 jarigen verlaten nogal wat oudere KLM-ers (gedacht wordt uiteindelijk aan circa 11O0 mensen) het bedrijf.

Voormalig-OR-voorzitter Korringa: “De KLM zet stug door. Ik heb ooit gezegd dat de reorganisatie tot een personeelsinkrimping van 3000 man zou leiden. Dat is me niet in dank afgenomen, maar let op, het komt allemaal keurig uit.”

Het project "Concurrerend Kostenniveau' moet in drie achtereenvolgende jaren een efficiency-verhoging van zeven procent opleveren. Dat moet onder andere gebeuren via taakintegratie en flexibilisering van werktijden.

Tegelijkertijd is de KLM bezig met de afronding van het plan "Zicht op '93' in het kader waarvan de kernactiviteiten (passagiers- en vracht- postvervoer) in aparte divisies zijn ondergebracht.

Dat KLM aan de Britten zou worden "verkwanseld' zoals van sommige kanten is gesuggereerd, kan geen rechtgeaarde KLM-er zich voorstellen. “KLM is toch door de Nederlandse samenleving na de oorlog opgebouwd. Het zou jammer zijn als dat zou verdwijnen. Toch kan je heel goed met anderen samenwerken, dat heeft de praktijk wel bewezen”, zegt de huidige OR-voorzitter P. Kuin. “Het ligt er sterk aan hoe het samenwerkingsverband met BA er uit komt te zien. Het overheidsaandeel in KLM geeft gelukkig een zekere garantie wat betreft de toekomstige zeggenschap over de activiteiten in Nederland”, meent de OR-voorzitter.

Zijn voorganger Korringa vraagt zich af waarom KLM “uitgerekend met die Engelsen moet samenwerken”. Hij voorziet dat de Duitsers en de Fransen dat KLM op een of andere manier zullen inpeperen. Hij verwacht dat een fusie KLM-BA op de nodige politieke problemen in de Europese Gemeenschap zal stuiten.

Een ander OR-lid, M. Melissen, werkzaam op de afdeling passage, heeft sterk de indruk dat de KLM-leiding van het kabinet afgelopen vrijdag “met een aantal voorwaarden op pad is gestuurd”. Hij maakt dit op uit mededelingen die KLM-directeur ir. C. Den Hartog na afloop tegen het dagelijks bestuur van de ondernemingsraad heeft gedaan en uit gesprekken “in de wandelgangen”. Volgens Melissen hebben die voorwaarden betrekking op garanties voor de werkgelegenheid, op de positie van Schiphol (“waar de komende jaren veel geld in wordt gestoken”) en op de zeggenschap in een toekomstig samenwerkingsverband.