Verhaal van grootscheeps frauderende BCCI is nog niet afgelopen; Regels helpen niet tegen bankdebâcles

ROTTERDAM, 4 DEC. Het verhaal van de "bank of crooks and cocaine international' is nog niet afgelopen. Het Londense hooggerechtshof heeft maandag de bewindvoerders en grootaandeelhouders van de van massale financiële malversaties verdachte Bank of Credit and Commerce International (BCCI) andermaal respijt gegeven. De eigenaren van BCCI in Abu Dhabi zullen alsnog proberen een betere schadevergoeding voor de schuldeisers te krijgen. Half januari bekijkt het Britse Hof de zaak opnieuw.

In de financiële wereld gelooft geen zinnig mens meer in voortbestaan van de bank, in welke vorm dan ook. Negenenhalf miljard dollar is verdwenen door de goocheltrucs van BCCI, die veruit haar voornaamste zaken (in Europa) in Groot-Brittannië deed. Het is onwaarschijnlijk dat de machthebbers in Abu Dhabi dat bedrag willen bijpassen. En zelfs geld kan geen compensatie bieden voor vertrouwen - een zeer belangrijk immaterieel actief van elke bank.

Bankiers en financiële specialisten in tal van landen proberen intussen de vraag te beantwoorden welke lering ze kunnen trekken uit “de grootste bankfraude uit de geschiedenis”. De financiële escapades van BCCI variëren van het witwassen van drugsgeld, verhullen van verliezen en vervalsen van boekingen, tot het plunderen van deposito's van cliënten. Hoe kon zo'n opeenstapeling van frauduleus gedrag gebeuren? En hoe kon het dat de toezichthouders (commissarissen, de externe accountants en centrale banken) het zolang hebben laten doorsudderen zonder in te grijpen?

Geen enkele centrale bank had een goed overzicht over de wereldwijde activiteiten van BCCI. De laatste paar jaar, toen al duidelijk was dat er bij BCCI zaken misliepen, had een aantal Europese centrale banken een college gevormd om de bank nauwgezetter te volgen. Maar die samenwerking heeft het debâcle bij BCCI niet voorkomen.

Hebben centrale banken misschien last van een kernbom-syndroom? Wanneer drukken ze op de knop als er iets loos is bij een bank? In Groot-Brittannië overheerst de mening dat de Bank of England te veel geduld met BCCI heeft gehad. Misschien omdat de centrale bank bang was voor een proces omdat ze haar ingrijpen in BCCI dan voor de rechter zou moeten verantwoorden. Ook kan een rol hebben gespeeld dat Londen de relaties met Abu Dhabi aan de vooravond van de Golfoorlog niet wilde bruuskeren.

De Bank of England heeft volgens de Banking Act van 1987 vergaande bevoegdheden tot ingrijpen bij banken, maar de traditie van "The Old Lady' is er veeleer gestoeld op een "old boys network', die moeilijke zaken soepeltjes regelen. In het verleden heeft deze methode in de Britse bankwereld meestal goed gewerkt. Maar anno 1991 is zo'n houding niet langer effectief. Er zijn de laatste decennia veel banken bijgekomen die geen deel uitmaken van de "club', en bankiers die de clubregels niet kennen.

Had betere regelgeving wel geholpen? De deskundigen twijfelen eraan. “Zelfs de strengste regulering kan iemand met slechte bijbedoelingen niet van fraude afhouden”, luidt vrij algemeen de mening onder bankiers.

Het toezicht op het bankwezen in de rijke landen is momenteel geregeld op basis van vrijwillige afspraken. Deze zijn tot stand gekomen in het zogenoemde Bazeler Comité van Toezichthouders van de BIB, de Bank voor Internationale Betalingen (de "centrale bank der centrale banken'). De laatste jaren zijn die regels op het gebied van solvabiliteit, liquiditeit, enz., aanzienlijk aangescherpt. Maar aan de voorschriften, hoewel niet wereldwijd aanvaardt, heeft het waarschijnlijk niet gelegen. Veel belangrijker is wie de criteria toetst, vooral als het gaat om internationaal opererende banken. Moet de centrale bank in het thuisland van de bankinstelling dat doen of moet dat samen met de toezichthouder in het gastland gebeuren?

Tot nu toe geldt in de Europese Gemeenschap, zoals trouwens in de meeste landen, het laatste. Met het oog op de vrije Europese kapitaalmarkt van '93 heeft de Europese Commissie "home country control' voorgesteld. Volgens die regel zal een in Nederland opgerichte bank met vestigingen in andere EG-landen geheel vallen onder het toezicht van de Nederlandsche Bank. Onder zo'n nieuw, geconsolideerd toezicht zou, aldus hoge Brusselse ambtenaren, ook BCCI Holdings zijn gevallen.

Maar de voorgestelde Europese regelgeving heeft ook een keerzijde. De ontwerp-richtlijn bevat namelijk ook een voorstel voor een "single license' oplossing: een instelling die door één EG-land als bank is erkend, hoeft in de andere EG-lidstaten niet opnieuw een vergunning aan te vragen om daar te mogen werken. Vooral die laatste regel doet sommigen in de financiële wereld de wenkbrauwen fronsen, omdat het gevaar reëel geacht wordt dat banken geneigd zullen zijn hun vergunning aan te vragen in die landen die de minst strenge eisen stellen.

De Mozerstichting organiseerde vorig jaar verkiezingscampagnetrainingen voor de centrale campagnestaf van de Poolse Democratische Unie en een training voor de gemeenteraadsverkiezingen in Bulgarije. Vijf landbouwspecialisten van de Bulgaarse sociaal-democratische partij kregen een rondleiding langs Nederlandse landbouwbedrijven. Van den Boomen moet toegeven dat er behoorlijk langs elkaar heen gewerkt wordt door de verschillende politieke partijen in den lande. Tot nu toe wordt alleen met D66 samengewerkt, volgend jaar wil de PvdA ook contact met het CDA.