Al een jaar wordt verhit, verbaasd en ook al ...

Al een jaar wordt verhit, verbaasd en ook al verveeld gesproken over een topconferentie die over de toekomst van Europa zou beslissen, maar die nog geen twee dagen duurt.

Wat gebeurt er maandag in Maastricht? De leiders van de landen van de Europese Gemeenschap houden hun halfjaarlijkse bijeenkomst: de Europese Raad. En op de agenda staat zoiets als de Verenigde Staten van Europa of: hoe Den Haag niet meer zelf de buitenlandse zaken van Nederland doet en hoe een ijsje van twee gulden straks één Ecu kost.

De Europese Raad is in de EG de vergadering geworden waar de belangrijkste besluiten vallen. Daarmee is het ook de vergadering die de meeste aandacht trekt. Maar het grootste deel van het werk - de voorbereiding - gebeurt in talloze andere bijeenkomsten van ministers en hun ambtenaren. De eigenlijke topconferentie vervult de rol van deadline: de besluitvorming moet zover gevorderd zijn dat de hoogste politici binnen twee dagen hun handtekening kunnen zetten.

Soms wordt die deadline niet gehaald, de top wordt een flop. Meestal is dit omdat een of meer landen nog "dwarsliggen' (lees: meer voordelen willen binnenhalen of aan de kiezers willen laten zien dat zij het nationale belang manhaftig verdedigen). Ook komt het voor dat men het in principe eens is, maar dat een (groot) land het succes wil uitstellen totdat het zelf voorzitter is. De Europese Raad is namelijk ook de kroon op het voorzitterschap, dat elk half jaar wisselt.

Als de datum van de topbijeenkomst dichterbij komt stijgt de spanning - en de bereidheid water in de wijn te doen. Overigens probeert de voorzitter, zoals premier Lubbers nu, de verwachtingen meestal wat te temperen. Als het dan misgaat had hij het al voorspeld, wordt het een succes dan krijgt zijn prestatie extra glans.

Tijdens de vergadering zelf wordt de premier, bondskanselier of president bijgestaan door zijn minister van buitenlandse zaken en een ambtelijke staf. Deze laatste telt soms meer dan honderd mensen en wordt in toom gehouden door een selecte distributie van speldjes. Slechts enkele badges geven toegang tot de vergaderzaal. Een tiental ambtenaren mag in de delegatiekamers. De overigen moeten zich maar elders in het gebouw ophouden en soms mag zelfs dat niet.

De pers is ongeveer gelijk aan de laagste categorie ambtenaren. De honderden en soms duizenden journalisten die een Europese Raad verslaan kunnen dus niet veel meer doen dan wachten in kantine-achtige ruimtes op die een of twee briefings die de politici op kort tevoren aangekondigde momenten geven. Tussendoor komen er af en toe voorlichters (“kringen rondom de minister”) of andere ambtenaren (“hoge diplomaten”) langs. Mocht in een kranteartikel uit Maastricht sprake zijn van “politieke waarnemers” of “analisten”, dan is het niet uitgesloten dat hier iemand wordt aangehaald die naast de schrijver van het stuk aan de bar staat.

Van de twee dagen die de historische top in Maastricht duurt gaan de eerste uren verloren aan de officiële ontvangst, de verkennende eerste ronde en een lunch met koningin Beatrix. Omdat een ontmoeting met de koningin zich slecht leent om eens frank en vrij met elkaar in debat te gaan, maar de behoefte aan zo'n gelegenheid wel leeft, hebben de regeringsleiders de gewoonte aangenomen om op de eerste avond van een Europese Raad een "praatje bij de haard' te houden (in Maastricht: een diner in het stadhuis). De ministers van buitenlandse zaken eten niet mee, maar werken intussen aan het opstellen van politieke verklaringen over doorgaans niet al te moeilijk liggende onderwerpen.

Na afloop van ieders bezigheden, omstreeks middernacht, komen de delegaties van elk land nog even onderling in hun hotel bij elkaar. Vaak is er nog een ontmoeting met de nationale pers, waarvan het informatieve gehalte wisselend is. Soms is men wat rozig van het diner. De volgende dag vergadert iedereen weer verder tot een op de agenda niet nader aangegeven tijdstip.

Het programma van de top in Maastricht wijkt niet af van de gebruikelijke rituelen. Maar de agenda is deze keer van groter gewicht: wijziging van de verdragen van de Gemeenschap zodat we voortaan nóg meer samen en minder zelf regelen. Daarover morgen meer.