Reve leest in marathon-uitzending De Avonden voor

Gerard Reve leest De Avonden, Radio 4, donderdag 16.00-24.00u. en vrijdag op radio 1-2 van 0.00-14.30u.

Morgenmiddag om vier uur klinkt op Radio 4 klinkt de gedragen stem van Gerard Reve: “Het was donker, toen in de vroege morgen van de tweeëntwintigste december 1946 in onze stad, op de eerste verdieping van het huis Schilderskade 66, de held van deze geschiedenis, Frits van Egters, ontwaakte.” Tien en een half uur later sluit de schrijver op Radio 1 en 2 af met de woorden: “"Het is gezien', mompelde hij, “het is niet onopgemerkt gebleven.” Hij strekte zich uit en viel in een diepe slaap.”

De opname van de 215 bladzijden van De Avonden, integraal voorgelezen door de op dat moment 68-jarige auteur, nam 5 lange dagen in de VPRO-radio-studio in beslag. Het was de eerste keer na 45 jaar dat de auteur De Avonden herlas; het succes van zijn in 1947 gepubliceerde debuut ging (Van het) Reve later als hinderlijk ervaren, omdat, terwijl de vorm en de inhoud van zijn werk een heel andere wending nam, Reve toch steeds weer met zijn debuut werd geconfronteerd. “Van elk volgend boek werd me verteld dat het niet zo'n boek was als De Avonden”, zei Gerard Reve vrijdag in een vraaggesprek met deze krant.

Gedurende de opname was de auteur snipverkouden, een euvel dat werd bestreden met een oplossing van water en zout, waarmee Reve van tijd tot tijd de luchtwegen schoonde. Voorzover wèl te horen valt dat de schrijver verkouden is, loopt dat wonderwel synchroon met de verkoudheid van Frits van Egters. De initiator van de Reve-voorleesbeurt, Wim Noordhoek, stuurde en stimuleerde de auteur in het hele project, dat behalve in de (niet door ANP-nieuws of reclame onderbroken) maraton-uitzending een door de auteur gesigneerde cassette met De Avonden op CD opleverde.

“Het voorlezen was een grote opluchting voor hem”, zegt Wim Noordhoek, “alsof een last van hem afgevallen is.” Bij het voorlezen constateerde de schrijver nog een flink aantal zet- en stijlfouten die meteen werden verbeterd - Reve had blijkbaar ook nooit meer zetproeven van de talloze herdrukken van De Avonden ter correctie onder ogen gehad. Noordhoek beperkte zich als regisseur niet tot het zomaar laten "oplezen' van de tekst, maar besteedde speciale aandacht aan de dialogen, het timbre en het tempo. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met de in de tijd van handeling passende instrumentale klanken van het George Melachrino-ensemble.

Wim Noordhoek herinnert zich de bizarre en hilarische momenten tijdens de opnamesessies; hij heeft ook alles wat tussendoor gezegd is op band gezet. Volgende week dinsdag in Passages, passanten, Radio 2, van 19.04 tot 20.99 uur worden hiervan proeven alsmede een vraaggesprek van Noordhoek met Reve uitgezonden. Vooraf declameerde Reve een eigen vertaling van het gebed "Memorare', tussendoor werd veel verteld, verzucht, gebeden, gezongen en gedicht. De auteur hield zich gedurende de uitputtende opname op de been met broodjes tartaar met ui, pottertjes, eucalytuspastilles, cola light, spa blauw, Barclay-sigaretten en nu en dan een halve "vreugdepil'.

Bij het voorlezen van het slot van het laatste hoofdstuk was Reve duidelijk aangeslagen, vertelt Noordhoek. Frits van Egters wil zijn vader iets zeggen, maar ten slotte komt er "iets anders' uit: “"Vader', zei hij, "alleen mensen kunnen zingen. Dat is wonderlijk. Zingen is iets dat alleen mensen kunnen”. Reve zei, aldus Noordhoek, na het voorlezen van dat fragment: “Dat is het moment dat Frits van Egters wil zeggen dat hij homoseksueel is.” Het moment waarop de schrijver en het hoofdpersonage en de geheimen die zij hebben vrijwel samenvallen. “Ik heb zelden iets verzonnen”, lichtte Reve bijna ten overvloede toe.

In de tekst bij de CD-cassette van De Avonden noemt Gerard Reve het "geen toeval' dat zijn voordracht nu op de radio te beluisteren is, terwijl diezelfde radio in zijn debuut zo'n prominente rol speelt. “Op deze mij tot dankbaarheid stemmende dag”, schrijft hij, “dank ik in het bizonder het wonder dat radio heet: de radio die ontelbare mensen, ondanks de soms geduchte afstand, nader tot elkander weet te brengen.”